Full text of "P. Ovidii Nasonis Pelignensis de vetula libri tres"

See other formats

This is a reproduction of a library book that was digitized 
by Google as part of an ongoing effort to preserve the 
information in books and make it universally accessible. 

Google' books 

https://books.google.com 





This is a reproduction of a library book that was digitized 
by Google as part of an ongoing effort to preserve the 
information in books and make it universally accessible. 

Google' books 

https://books.google.com 















^ /30 



JAC. NUIVER 

BOEKBINOER I 

Hardewikerstraat i 
•GRONINGEN j 


Digitized by 


Google 




«r 

f 



r 






i 


l 

d 

ji 




Digitized by Google 



Digitized by Google 



Digitized by Google 






Digitized by Google 



Digitized 


Google 



iv p-ovidil 

NASONIS PELI* 

CNENSIS DE VETVLA 
LIBRI TRES; 


A IU M. D. XXXIIII. 


i 

[* 8R0NW9*NW * 


Digitized by 


Google 





ARGVMENTVM/LEO» 

NIS PROTHONOTARII 
facri palatii Ktzantai ,fub Vatacbio 
principe,mlibrum P.OuidijPe* 
lignenjis, de Vetula. , 

Q Vidiut N afo, Pelignenfts ruris alumnus. 
Certus ab exilii fe iam nonpofiereuerti. 

Et quarensquacunq ftbi folatia,librum 
Jtdidit hunc,in eo defcribem,quis modus ipfi 
Viuendi fuerat tunc,quando uacabat amori. 
Quaremtauit,& quomodo poftea uixit. 

Quid ue intendebat, fimul ac amore uacauit. 
Impofuitcpfuo titulum,nomenefilibello, 

De Vetula,pro qua fuerat mutatio fada 
ln<$ fuofecum iuffit condirefepulcbro, 

Vt fua fi faltem contingeret offa referri, 
Conredeunte libro,rediuiuum nomen baberet* 

CE* quia nullus eis curauit de referendis, 

Hec fuit attente ledus,nec habetur in ufu, 
PR.JEFATIO ipflus autorfr. 

Q Voriturjmdemibiq opuspraceficritijlud 
Verfibusbexametris folii, necfubduplicari 
More meo pentemmerim,cu nullusbcroru 
Hic deferibatur .fed qui perlegerit ipfum 
Sedulus, inucnictferuitifemper amoris 
Amodo me debere iugo fubducere ,fic<^ 

Re frondere fibi poterit, cur euacuata 
Cauffa,debuerit cauffatus & euacuari 
Vcrps amatorum proprius, Veneri^ dicatus. 

A i P.OVI 

, Digitized by (^.ooQle 



OVIDII 

.NASONIS PELIGNEN 

SIS DE VETVLA, LIBER. 
PRIMVS. 1« quo defcribit itto* 
dumuiuendi, quchabuerat,dum 
uncaret amori. 


charus erat mibi,quim 

fexus , pne quo nec 

i I" \ Cre ^ <in ^i umcun i ue tiirum, 

M c certe quocun<$ uiro quo ad boc refutabam. 
Qui procul 4 chara me uiuere poffenegaffem* 
Omnes foliate uenerans, unius odore, 

Effe mihi malens unam,cuius mos flabilis effet, 
Commodus cr concors, ^multiplicare puellas. 

Ex quibus importuna foret mihi forfltan una* 

Ham jicutuulgarefolet paradigma tenere: 

Sicut habens centum, mulam reputatur babere, 

Sic cr habens unam, pro centum computat illam* 
fiam nullius eris, dumtenonuendicetuna, 

Vna$ fujftckt,quafl Centum folus haberes, 
Vnufquifqfibi quod mauult,eligit: & quod 
Non placet, boc renuit, de me fcio quod magis uni 
Vellem,qnulUm: quod concovdemmagis unam. 

Quam 

Digitized by Google 




DE: VETVLA LIB.J; 

Quam multas,quarum mibt contradiceret tuta* 
Vnm propterea cribraram, e milibus unam, 

Verfe£tam. quam fi citius fortuna dediffet, 

Inter fcelices merito numerabilis eff'em. 

O Quantum Letabar ea,quantum# iuuabat 
E jfe fui memor emi quanta dulcedine,curis 
. Expulfu,pettus$ meummulcere folebati 
Vojlpofitoscfc iocos modulis reUocare fonoris . 
Veftibus ornari nitidis faciebat,alute 
. Cafiigare pedes circumplexu fmuofos. 

N il erat incultum, facies nifi fola, puellis 
TLffc videbatur folis pars illa colenda. 

Nec facies negleda tamen, quin prouidus effeto 
Ne circumflarent,fluxi uefligia putris. 

Seu lachrymalia, feu cuiufque foramina fenfus, 

E T iuucnefcebam, quoties mento reparato, 
Barbalemradebat acuta nouacula fyluam. 
Cuius cum jpoliumnullam ferat utilitatem , 
C barior uUa tamen non efl,nec deditus ulli 
Tantus honorfylua. multum placet afperitas bxc. 
Non pro fe,fedpro fignato, fylua uirtles 
Indicat baec animos, uires quo<$ partis amica, 

Ver quam faluaturflpecies diuinadicet fit 
^ Ex indiuiduismortalibus, ipfa dat unde 
uNontnfe rediens, licet in fe uifa refle&i 
\ Sedproceffluegeneratio continuetur. 

Ipfa receptricemfcecundat tempore certo, 

Sponte refufuum dulciffima pignora natos. 

n Ai* Qwpni* 

Digitized b> iOC * - 



P; OVIDII NASONIS 

Qmo nihil efl homini coniundius,ipfa mmiflrat. 
Vndcfuperba tbori confors fe grata libens% 
Supponat maris imperio fubiedio mira. 

Nam famulamur eis,tanta inclinatio nojlra 
naturaliter efl ad fexum femineum, <{ui 
Pne eundis latum me fecerat effecoxuis. 

M E refici laute clara faciebat inaula. 

Cuius cipus erat flratus pro tepore, prati ^ 
Nuc fjpolijs umeo, ccrerisnucftipiteflauol 
(Llnuitare bonos mea larga manus fatagebat. 

Et proprijs rebus tanquam communibus uti. 
Multiplicare dapes,effunde fangumis uux 
Mille modos . & ubi rigor exigeret glacialis 
Ignibus accenfu,truncos<jf uorante camino, 
Rflatm reuoe are, nouo qua fifole creato,, ] 

Vtiq meispoffet de node dkfceremenfis, 

Sydereas aptare faces, quas mellis alebat 
Sponfa,fed ipfius fjponjt dtitortia paffa. 

Hif mmifcebam quicquid poterat modulari 
Concentus uarios, licet in diuerfa trahentes, 
Concordare tamen uifos,ueluoce,uelufu 
Inflrumentorum,quicquid uel mufica feribit, 

Vel didicere manus, auditu iudice,tado 
Vulfu ueltradu uel flatuxymbalapulfum 
Dura uolunt,tradum'q fides, & fiflula flatumi 

I N traham thalamos etiam fiquandolibebat 
Secretos, ubi lux fiuctlm multa uigeret, 
Nullaq fi ueUem:uel fi ntaUem,mediocrit. 

. Digitized by Vtit 



DE VETVLA ilB. L', 
tnie tdderepotensjyluas, agrosqferaces. 
Hortos, & uites,fiuuios, <sr prata, lacus q;. 

Si tamen afjpedusborum quofcuti $ iuuaret, 

Qi wtfumcunqf iuuet afpedus longus eorum *. 
Afpedum.credas & deledabiliorem ■ 

Inclufm mecum, fatis & mirabiliorem. 

Nam fi diues erat, qui uifum pafcere poffet^. 
"Ditior i-longe qutpafcere fufficiebat 
■ Senfibusintelleaummulto nobiliorem. 

Sicut enimuirtus tntcllediuafupcrflat 
Senfibili,fic , & ni fi fit proportio mendax, 
ObieUum obiedum fuperabit, & interiori 
Luci dodrina, qua iUummat Melledum, 
Nunquam prafumet conferre for ane a fe lux, 
CQijoci fi contulerit temere } ridebitutmde t 
Tanquam fi candela uelitcontendere foti. 

CH ac luxdadrina mecum conclufa nitebat , 
Vlusty foucbarea, g quoquam materiali. 

C Eleganto-erat paries ueflitus amoenis 
Vndiqi piduris diuerficoloribus,auro 
Clarus, imaginibustacitis praconia clamans. 
ArtificisJion bifloriam ,fed myjiica quadam 
D emonflrans illis,quorum defcriptioplusefi. 
Huius § libri capiat fententia tota. - 

I L Ucleduserat, caropretiofiisamidu, 
Quopojfetfe uelle premi quacunqpueUa. 

CS iulrgo, uim feonte pati captaret in illo:. 
Qm<c nihil 4mitteM t <(mi{fo flore, notatur, 

. r A 4 A uda* 

Digitized by VjOT 9Q tC 



Tl OVIDII NASONIS 

C AuddiScf <j thoti foedus dirumperet uxor, 

Qttae frudum faciem, fobolem turbare timetur* 

C Orba uiro refocillari gauderet ibidem, 

Dum non conciperet,eremi frondentis amica. 

CH iefios ulrgmem ,fru&us% uxorius illic. 

Hic uiduus ramus folijs facientibus umbram ■ 
Gratus, fed poflquam defertum deferit, illic 
fertilitas metuenda, nijfi tranfegerit annos, 
fligit hic flores,bic frudus, ille$ frondes. 

S E d quia crudelis qui famam negligit, illam 
Vir prudens cupiat,quam fuggiUatiofamm 
No» fequitur.fane uirgo manet integra fama} 
Donec prodat eam partus,uel prodiga lingua 
Diuulgetfecreta minus fidis fociabus. 

Vel ftfors experta uirum defyderat ultra. 

Quam fit opus, nec iamfcit dijlimulare,fed ignem 
Nunc geftu,nunc ornatu,confefft profundum 
Circuit,& quarit oculis quem diligtt.&iam 
Gaudia differri non fuftinet, intrat & exit 
lnconfultaquidem.quta dum f,ibi non cauet,iUi 
Nemo cauerepotcfi, caco'$ furore uagatur. 

Erumnupta quoad quadi minus efl onerofa 
At <$ quoad quadam maiora pericula fubdit v 
Nupta potefi ubi mlt,etqn,etqualHcr ire., 
Si iuuenis,trahit unanimes, trahitur ueper illas 
Se $ theatrales fimutat ludos adituram . 

S i matura, forum, pro multis rebus emendis, 
Effefrequentandum protendit, dei# minutis 

tntroa 




Digitized by Google 



DE vetvla lib. t; 

Intromittit fc,maior a gerente marito. 

Quodft iamnon fitbumilt de plebe, nccipfam- 
H« operam dare conuenut,delubra deorum 
Circuit,& modicum cenfet uicina ualerc. 

Plusq remota placent,gaudet nouitateuiarum 
Quotidicqdeos creat,&miracula fingit 
V otis digna nouis quo fepromittat ituram* 

Nec uadit,quiauouerit. imo uouit,quia uadat. 
Cumuotumnon cauffauiafit,fed uiauoti. 
Ergououet,uel fe dudumuouijle fatetur, 
forfitan in partu, uel proualitudine,uerd 
Se« commenticia,cauffasq perennat eundi. 

Re ligione quidem lucrata fidem, fcd eadem 
Efifibi peccandi captata licentia, quo fit 
Vt peccatricis excufatiuafides ,©* 

Audax peccandi fiducia,fint ab eodem. 

Vorroft coitumfurtiuum ut fiepe,fequatur 
fcetus,fempa eum tibi jponfus alet, quia femper 
filius uxoris, prafumitur ejfe mariti. ) 

Econtra durum eft, folennifare, quod ille 
Conculcat, fed & nupta poterit quis babae 
Maiores inimicitias,quia pellice Ufa 
N m tantum dolet hac,quin riuali magis iUe. 
JBgrafed indemnis miuriaprouocat ipfum , 
Armaj iujia mouet.quifi prapojjit amanti 
fortefuperueniens,deprenfoq & mutilato 
Purget aduUaium, fiet commotio rifus 
In populojicc ait qui compatiatur eidem 

r A < DdttUtd 

Digitized byGoOgfe i -- 


P. OVIDII NASON« 

Damna fui paffo,nec iudex audiet ipfumi 

A D uiduam uenio,qua fi tantum timeat,nt 
Concipiat, parat undefibi procuret dbor* 
fum. 

Immemorabilibus (e potatura quibufdam, 

Vt nondum natipat miferabile buflum. 

Vel ft iam natus Clamore repleuerit auras, 
Accufam matrem, fubito perplexa fiupore. 

Et furiis agitatanouis,improuidaftrmgit 
A uerfit oculis teneri puerilia nati 
Guttura,ncc jfirare Ucet.led deficiente 
Aere,non reperit quid cordi pulmo mkufiret i 
Et moritur,nondum gufiato laSte parentis. 

Proh>fcelus,&fupaQit utinfons fentiatbofiem, 
Cuius pars uteri nuper fuit, ut prius inter 
M anes g uiuos habitet, prius experiatur 
Mortem quimuttam, uix natus tempora complens,, 
Etmatris peccata luens, illi bercle,qu<efic 
Tradat inhumane fuauifcera, me male credant, 
Quin iratamibi dandofttpronaueneno. 

D II bene, pro foribus fi quoruncuntf deorum 
Proieetus fiejfet, elemofyna publicafaltet» 
Nutrifteteum,mUius& omnis alumnum* 
Hic mihi crudelis,dic mater cruda,tyrannus 
Quid plus feciffeti deerat ne pateri modo defit* 

N unquid mata trasi ubt tui non corpore deaas, 
Vt mata deaas.utmam tu defueris,nam 
$i fibi fatorum feries utrunqparentem 

Sub* 

Digitized by Google 



' Dfi VETVLA LIB. I. 

Subtraxiffet,adbucbodiefupercffet, at una, 

, Quam naturafibi debebat ad omnia totam 4 
Qj*a meritoJfvranda fores fic tota futura, 

Plus fua quam tua.quod materno fcedere uellet 
Nutricis geruUif uices fupplere,fuifti 
Vtta inimica ftbi confundens omnia iura. 

F Oelix,qui poffet ultore pericula.fed qui 
Scandala uitaret,longefcclictor effeU 
Nam ficut melius mortali corpore,nomen 
Qijocf manet aeternum,ftcfunt peiora periclis 
Scandala corporeis,cum fint contraria fama. 
Fccliciffimus efl igitur, qni uitat utrunque. 

"Dum tamen optata pojjfit quandoq,- potiri. 

C Ha, quantis uoluit rationibus infirmare 
Natura pater et dominus, fe ueUe quod ufque 
Propagarentur animalia.nam quis amaret i 
Qm tantum appeteret,nifi bruto dudus more 
Tam foedum coitum, nifi delectatio tanta 
Tamque potes effet genitalibus indita membris ! 
1 LSedpotuit,fciuit,uoluit tantam indere. Nosq,- 
Obutinm cupiamus em, iuxtaquod oportet. 

L Egem natura fixam ponamus, &• illam 

Ctrcufcribmus modo,qua pofttiua uocatur. 
In qua peccabofi fecero quod prohibetur» 
Non quiapeccatumjit,fed quoniam prohibetur. 
Eurfumpraceptum,fi negUgo,non quiaiufttm , 
Sed <fuiapraceptum,circiinf 'cripta modo tali 
Lege loquorjte milia loquens immifeuerim quid 

Digitized by gk Quod 



P. OVIDII NASONIS 
Quod contra legem pofiim dixtffe uideri. 

I N uotis tunc effemeisplerun# fatebar 
Tcdicemji quis cognofcerepoflet amicam. 

Dum Uuum capittfummitteret ipfe lacertum; 
Ipfafuumlauo lateri dextrum daret,at# 

Mplle femur, fed & una manus reflaret utri# 
Libera,fecretis tradatibus apta quibufdam » 

"Pedora ftc efient ftbi iunda, quod ubera preffam 
Cordis amatoris circumflarent regionem. 
f omentum ftimulans,(limulum# datura fouentmt 
Admeditatiuam coitufupereuigilandam 
Ofculadenfa darent,ftbi colludantibusMer 
"Denticulos linguis,dulcemfugente faltuam 
Alterutro . leut cum murmure,membra# membtk 
Aptarent,multis # modis,multis# figuris 
lundiuagirent,circumuoluendo fibi_Je, 
illecebras#fias, uerbis augendo iocofts » 

Se'# obf eruarent, ut neuter praueniendus 
A conforte foret,uel praucnturus eundem, 
Qumjimulad Veneris lacbrymas, quas mot9 amic* 
Elicit,addudi, quafl commoriendo tacerent, 

. lamuelut exanimes fadi,ce(fare coadis 
Motibus,&tanta nidis dulcedine,quantam 
Tantorum completio dat defyderiorum. 
tam# uiderentur animas efflare uiciflim 
Alter in alterius faciem,uirtutefepulta. 

Et tandem fenfim redeunte,refurgere,uita 
Quamuis inuiti,malknt#fuijfe mftofat 

Digitized by Google 


DE VETVLA LIB. !♦ 

Delicias iftds.4? gaudia tanta docere 
Nullus inexpertus poffet, nullusq doceri, 

CScd cpiia nullifunt adeo confortia chara,^ ♦* 
Quw aliquando uelit conforte carere, iuuabap, j* 
Nonnunquam fotum featiofo me dare ledo. V"' 

E T quia nonfemper domibus dtldht ineffe. 
Mos erat interdum,turba comitante meorum, 
Coflpicuosfaleris in equos conf'cedere, fontes 
yiferejum faltu de montis uentre fcatentes 
Tricipiti riuo modo fubuertente lapillum. 
fLFru&iferis & odoriferis uerfabar in hortis, 
Olfattuy uagos florum uenabar odores . 
tLTempore uernali,proceffu temporis,undas 
F luminis intrabam. cum$ ejfemplus grauis illis, 
Altemomotumereddebamleuiorem. 
brachia ficia&aref ciens,& crura moucre. 
CQiW quamuisgrauior, quamuisunda leuiores t 
hucrabar, leuibus grauiorem me fuperefle. 
HEtmodofyUtdrum Ut Ara, modopratapUcebant 
Nunc Bacchi,Cereris ue nemus . meditabar ubique t 
Qualiter bic uel ibi iocunde uiuerepoffem. 

•iv yAm curis plerwup urgentibus,ut releuarer t 


Nile uolucru turmis mibtmos erat infldiari. 
•** ^ Ventildbromotopdffim ftabiloneligato 
F itafupertraQurus eis,fiforfltan illic 
Oble&arentur.Ver equum deducerequajdam, 
Donec in alatas caligas & pyramidales 
pttrajfent,mmime reditura.Gefliculando 

7 - >ogIe ' QM 1 


Digitized 


P. OVIDII NASONI* 

Quafdata,ficut agunt pafiores cumioculootur, - 
Sicut &od fiftrum foltat lafciua puella, 
Sicutmultoties agitur furijs agitatus, 
pWt ieStigat is cuius nerui refoluti. 

quafdam laqueis,quafdamuifco retinere, 
Quanmdam utfus obtundere no&tbus igne, 
Atimprouifas muoluere retibus illas. 

Nunc autdis autbuspauidas terrete,uel illas 
Quas fluuius,uelquas ager,aut nem* educat,bas<$ 
Vrenderequas nec penna celerfublimat ht altum. 
Nec nemus occultat, nec aqua fummerfiofatjfaU 

O Quicuny pias fur t tua fraude columbas 
Talibus mgemjs,alijsue,quibuf$ fatigas 
Cultrices Veneris,facundas prole, gemellam 
Omni menfeferefibi multiplicare potentes, 
Quajiu uiuentesjuafiare domefiicaparca* 
Diuitiasmenfe. quarum nec fimplicitati 
T arcis,nec domini cuius funt utilitati 
Defers,ouantes comedens,quarum cibus ori 
Nemfapit ,0* flomacbummale nutrit,durusutrlfy 
Omnibus m templis anatbematepercutiaris, 

I» quibus alma Venus colitur,feu filius eius, 

N Vucmibimos etiamuenatumpernemusirt, 
Ef JlrcpitUyComuq, cauo^t mordacibus cn 
Sollicitare feras canibus,uefiigiado&is 
Certa [equi, & nunquam mutaturis femel aQam: 
Nunc illis arcerelupos,utfimplicitati 
Vareatur timidarum ouium. Vulpis'^ dotofe 

■Caute 


Digitized by Google 




DE VETVLA LIB> I. 
Cautelas urgere,uicemq rependere fraudi, 
HArmatosq metu teperes retrouertere,damas 
Ignotas laffare cito,capreasq fugaces 
Prendere,drn caput occultant, nuUumquldcntes, 
Arbitrantur & i nullo fe poffe uideri. 

CNksc ad cuniculum,fouca munimine tutum. 
Mittere furonem,<pti dente laceffiat ipfum, 

Donec in infidias pratenfas retiolorum 
. Seflimulatus agat,male cautus ab obfidione v 
CN#«c baculis breuibus daucllofa capitatis 
Confifos levitate fra, promptosq falire 
De ramo in ramum, cirogrillos dijaculare. 

CN«nc quoq pracipitcs,inconfuUeq ruentts, 

E xpedare fues, quos inuenabula torrens 
Impetus at($ furor agit, & temerarius aufus . 

N Vnc ceruum celere fuccinEtu, cruribus altis 
Per denfos ueprium ramos, ramofa feritem 
Comta, & auditum q terruerat repetente. 
Vel morfu retinere canum, uel aquas adeuntem 
Cum longo curfuiam deficit halitus oris, 

Speq,- rcnajccndi fety ut refrigeret haurit. 
Honquodeum reparet ue fuga, reparet ue labori. 
Sed 'quod fle f auces JHtkundas impleat,ut non 
Confortetur eo fuauirtus, imo uoUmtas 
mconfulta quiicm.nam quod [orbetur ab illo, 
Torporemgenerat.cum quatere debeat iUa 
Q ua faciant agilem, tunc mos uiolenter adire 
yt uelfe reddatripa,canibus lacerandum, 

7 .*~~ . ' yelme 

Digitized by Google 



Vclmedijsmerfus fuccumbataquis^.imedo 
M orte,metum mortis,grauicr qui mortiquibufda 

V EI certe poflquam nuper f er opaca repen 
Exciucre canes^ueftttum fronde latere ■ 
Qua Iterabat eum ucnator praeteriturum 
Expetfare$dum ueniat, certaq,- fagitta 
Tigere.moxq canis guftato [anguine, nafo 
Credere, ficqfequi quoadufy cubiliatandem 
Intraret feffus,quibus muentus caperetur* 
Hemoreretur inutilis inluftrisjedmaula. 
Tratcrita iam morte nibil fenfum,adeffet 
F efliuus,quia iam tutus,quia mors femel ufa 
luxefuo,non plus in idemfungetur eodem, 

-jVnc et er at rnibi mos pifccs captare marios* 


N Retibus bos,iUos bamis, illos <$■ fagena. 
Alatis quofdam caligis in pyramidalem 
ConuiH protenfis, etiam nunc ad fluuiales 
Me conuertebam,connexis uimine quofdam 
Decipiens calatis,ubi cederet ingredienti 
Virgula flexibilis pifci, reditum^ parapti 
Mordax eiufdem cufpis praeacuta negaret, 
Quofdam decipiens aliquando tenacibus bamis 
Vermibus allicit os,quofdam per linea fila 
N odofis connexa modis, inuoluere gnarus. 

Dum lignumq,- fupematat, & plumbum petit ima, 
N eue uel aeriam faliens approximet oram. 

Vel f odiens in uifceribus limi peregrinet, 

Illudens nobis alienis ex elementis, 

Ettme 

f Digitized by Google 


1*3 



DE VETVLA LIE. I. 

E tnunc anguillas tonitru terrente minaci 
Attonitas,& aquae fe praecipitantis m arcam 
Curfum fedantes., feruarc manu capiendas. 

Nunc & dentato transfigere pedineuifas. 

Tum facefuccenfanitidh de node fub undis: 

S Ontibus i curis per talia me releuabam , 

S olos euitans dedas, quibus alliciuntur 
Multimode muUfde quofuper omnia miror. 
hQutsfwrot ejl homines exponereftcjuafortii 
Cum folus cafus m talibus imeniatur. 
Vndeuentiepoteft hominem quod taliter urat 
Tantus amor ludii tamq> irrefragabilis ardori 
Quid tibi cum numerisi quid habet numerus tumes 
roplusi 

Quid curas prior alteruter ueniatnumerorumi 
Mirati-nonfuffido, quaro undicp cauflam, 

Non tameninucnio.nift quodpratcndofequaces 
Ludi, lucrandifolius odore moueri 
In fummo cupidos, aliterque adquirerefegttes. 
Ltdemumfures,fipoffitadeffe facultas. 

V idi muUoties ego de patre paupere natum 
M ultiplicaffefibi numifmata, multiplicaffe 
Oiuitias aUas,&agris agros cumula(fe, 
Atq; domos domibus. V idi contraria. Nam cui 
Prxdeceffores adquijkrant bona multa. 

Qmia difipergens,lufor,temulentus, adulter. 
Omnia paulatim uendebat. & omnibus ufus, 
Tandem ad egeftatem fupremam deueniebat. 

, B Vidi 

Digitized by VjOOQLC 


. I ■ ' " < '■ " . .-'-rf' iw » 

r. ovit>n nasonts 

UVidi nonnullum cuius poffeffio multa, v 

Necdifpergebatuendendo taliter ibam. 

Sed minus incaute faciebat deteriorem. 

Torfttan m domibus flutabo tettis habitabat, 

Oflia de ferro ftbi,de ferro^feneflra. 

"Pro plumbo lateres mutabat, ferrea vendi, 

At<f faligna loco poni faciebat eorum. 

Expenfunts erat, quod de pretio remanebat. 

Q Vem consuetudo mala dtfftciliffy relinqui 
Vini potandi maturos duxit ad annos, 

Et bona difpergit,pro confuetudme tali 
QtW dele&dt habet,aUquatmus excufatur. 

CQh* uero facit hoc,optatum ut pafcat amorem, 

Vi t cui forma deeft,defunt'qj moventia uerba. 

Saltem muneribus chara potiatur amtea. ; 

Quod delcdat habet,aUquatmus excufatur. 

CSctI quipro ludo fua difpcrgtt,nihil unde 
Excufeturhabet,nibilefimfanius ipfo. 

1[M.crcator prudens jionfemper, non tAicunif 
Vel uenditjiel emit merces quafcunq,-. fed illas 
Vendit tuncuel ibi, quando cara.uelubi funt 
Et quando uel ubi uiles, emit.bos ibi,uel non 
Cognofcitq bonas,&inefl (nduftria multa. 

C s 'd locus & tempus defunt biforibus, & res 
Qyx fleri poff it modo uiUs,ucl modo cara. 

forte i 


Digitized by Google 



D£ VfitVLA LIB. i; 

F Orte tamen dices quofdam praftarc quibufdi 
Ex numeris quibus efi biforibus ufus , eo quod 
Cumdeciusfit fexlaterumfex &numerorum 
'simplicium,tribus Utdecijsfunt ododecemty* 
Quorum non nifi tres pojfuntdecifs fupereffe* 

CH4 diuerfimode uariantnr , & inde bis odo 
Compofiti numeri nafcuntur, nontamenaqua 
Virtutis.quoniam maiores at$ minores 
Ipforum raroucniunt,mcdij$ frequenter, 

E t reliqui quanto mediis quamuis propiores. 

Tantopr*ftantes,&fepiusaduenientes 
His pundatura tantumuenientibus una* 
illis fex,alus mediocriter inter utrofq;. 

Sicutfintduomaiores,totidem<f minores . 

Vna quibus fit pundatura,duofy fequentes* 
Hiemator,minor ille, quibus fit bina duobus* 
Rurfum pcft tflos fit terna,deinde quaterna, 
Qulnaty ,ficut eis fuccedunt appropiando 
Quattuor ad medios, quibus efi pundatiofena* 
Qua reddet teuiora tfbifubieda tabella, 

B % 


Digitized by Google 


P. OVIDII NASONIS 


666 

665 


664 

6 55 


663 

6*4 

555 

662 

653 

644 

6 ft 

652 

643 

65* 

641 

6J3 

64* 

63» 

55* 

631 

612 

54* 

62* 

53* 

522 

6II 

5» 

43* 

5« 

42* 

33* 

4» 

3»* 

112 

3» 

221 



2 n 


t8 

*r 

16 

*S 

554 » 4 

553 44J »j 

55* 54J 444 *» 
54* 533 443 ** 

53 1 44» 433 »0 

44 1 43» 333 S> 
4»» J3» S 

«3 7 

6 

5 

4 

3 


H i furit fex & quinquaginta modi uniendi. 

Nec numerus minor ejTc poteft,uel maior,eorum. 
Nam quando fimilesfuerint ftbi tres numeri , qui 
lattum componunt, quia fex componibiles funt 
Et punclatura funtfex, pro qualibet una. 

Sed cumdtffimilis alijs efl unus eorum 
Atqi duo fimiles,triginta potefl uariari 
Vun&atura modis, quia fi duplicaueris ex fex 
Quemlibet,adiun&o reliquorum quolibet,inde 
Producens trtginta qua fi fex qumuplicatis. 
Qa°dfi diffimiies fuerint ommo•ftbi tres, 

Tunc 


Digitized by Gq : 



DE VETVLA LTB. I. 
Tunc fundatur ai uigmti connumerabis. 

Hoc ideo, quia continui fojfunt numeri tres 
Quattuor effe modis,difcontinui t otidem.fed 
S i duo continui fuerint,difcontmuus^p 
Terttus,mentes bmc tres bis, ©* inde duos f<r» 
Quod tibi declarat oculis fubleda figura. 
Omninofmiles. 

♦66 555 4+4 333 222 Ut 

Duo flmiles & tertius diffimilis. 


665 

664 663 

66 2 66»* 

55 « 

554 55} 

55 1 55* 

446 

445 44} 

442 44* 

336. 

555 }}4 

}}* 35* , 

»26 

225 224 

223 22* 

«6 

**5 1*4 

**3 «2 


Omnino dtllimiles continui * 

♦5+ 

54? 4» 

D ifeontinui. 

}M 

♦4» 

531 64* - 

v «3i 

Duo continui tertius Mfcontinuus* 

«5* 

652 65* 

6U 5 2* 42* 


542 54* 643 4 3* 632 53» 

R Vrfumfunt quadam fubtilius inficienti 
Dc fundaturis,quibus una cadetia tantueft 
$ut<^ qbus funt tres aut fex,qa fcema cadedi 
Tunc differre nequit,quando ftmiles fuerint tres 


Tradidi numeri.fi uero ftt unus eorum 
OiJiimiliS } fimiles$ duo } tria fcemata furgunt 

J|j|le Dijjimilt 


P. OVIDII NASONIS 
Diffimili cutcunq fuperpofttodeciorum, 

Sed fi diffimiles funt ornes, rnenies fex 
Verti poffe modis. quia quemlibet ex tribus unt 
Cum dedet is,reliquiduo permutant loca,ficut 
Fundaturarum docet alternatio, flcq; 
Quinquaginta modis &fex diuerfificantur 
In pandaturis, fundaturaty ducentis 
Atq> bis odo cadendi fcematibus , quibus inter 
Compofitos numeros,quibus eft lujoribus ufus, 
Deui fu prout inter eos funtdifiribuenda. 

Plene cognofces quantauirtutis eorum 
Quilibet e fie poteftfeu quanta debilitatis. 

Quod fubfcripta pote fi tibi declarare figura . 

V i - V 

Quot fundaturas & quot cadentia* 
habeat quilibet numerorum 

compofitorum ♦ ■ 

j 18 Fundatura i Cadentia t ■. 

4 17. Fundatura t Cadentia j 

5 »6 Fundatura % Cadentia 6 

6 pf Fundaturae j , Cadentia io 

7 14 Fundatura 4 Cadentia 15 

' 8 ij Fundatura $ Cadentia vt 

9 ii Fundatura 6 Cadentia 2$ 

10 n Fundatura 6 Cadentia 27 

Omnes cadentia.toS.omniumpun* 

daturarum . 

Digitized by NoH 



DE VETVLA LIB. I.' 

N O n igitur {olus ibi cafusincfl. Ego vero 
Dico tibibreuibus cafu rionpofle carere, 
Quod tibi uel (ocio cocedat fors meliorem* 
Refponda,quoJ meft ludo ingenium iddendi, 
Excludens cafum.fcd ad boc etiam tibi dico* 

Si retle taciasjnodicumualet. Ac aliter g 
Re&efi iacias,furtum committis , ro$ 

A ludi focio comperto probra fequuntur. 
lutatur temere, hlaflpbemia multiplicatur. 

Vofl probra,percutitur cum pugno, dilaniantur 
Crines, cultelli (equitur temerariusidus. 
Sotusmefl cafus, quem non fequitur,ntftfluUus, 

Q Vodfi fortunam dicas, fortuna coaequa 
Non erit ergo otitnes mdiuiduos. quia fi tu 
fortunatus es,c(l te fortunatior alter . 

Ncc potes ante ornes fortunatifjimus effe. 

Ne efeit fortunas bommum.conchiditur ergo, 
Quod redit ad cafum, que non fequitur nift flultus » 
Adde quodmmultis ludis,qufcunq; lucratur, 

Non fotus fua lucta refert.dabit undiq,fi non 
Difcolus efl, & ei circumflans quife nocebit. 
Quod fi perdiderit,non mueniet xeleuantem. . 
Yude fit,ut fi non plures fortuna fequatur 
Ludos jtonpoterit ludorum euadere damna * 

Addeqi quod lufor fc continuare lucrando 
N efctt,perdendo nefeit dimittere ludum . 

Si fatum ponas, fatui qui fata fequuntur • 

N am pofitofato, libertas arbitrii non 







P. OVIDII NASONIS 
Effet,fed libertas cjlaliquid, nihil ergo ; t 

Efl fatum fatuum. Fatui qui fata fequuntui. 

Solus ineft cafus, quem non fequitur nififtultus» ' 

Non dico me non lufif]‘e,fed omnia libres, 

Qm* uel lucratus fuerim,cafu ue fmiflro . ■ 

Vcrdidcrim.fummam fi de maiore minorem • ' 
Diminuas,non mueniesfolidum remanere. 

E Xcufaretamsn foedem ludi deciorum • j • , 
Nituntur,cum qua deducitur alea pewbb. . 

ipfam dicentes pauco difcrimine raum 
Tafcipoffedtu,tanta efl dilatio ludi, . 

Tanta lucri damni uemoraefl ,fucceffiocuit» 

Tot parit euentus, quot iaStus continet infe /— 
Tmetenusludu 5 .necfolafortc,fcdartC' I I 
Vrocedunt acies,<& efl induflria mira. • ’ 
Vraefertimcummultimodemutatioludi 
Quolibet in ia&udijjsoni p offit,eoqUod 
Sicutpraeceffit iaEtus, diuerftflcantur 
Inpun&aturaproprie.fuiafcema cadendi ' A 
Nil operatur mboefcdpimflatura docet,quii f 
lMforisfaciat uifofolertiaiailu. ‘ 

Quomodo militiam difoonat,tbiiegit.unde ■>. 
Transferat,& quo,quam uel quas,ter qufaqfuaru* 

Et combinat eas,ne fi capiantur abbofle • 

Soliuagdt,cogantur ut adfud caflra recicntdnU 
Ef numeros perdantfuffcnfes,foliuag 4 t<$ 

Hoftiles capit,ad fua caflra recurrere cogens. 
Damnificansq befle numeris quibus egerat illas. 

Digitized by 


. Iu 



f DE VETVLA LIB. I. 

Diftri&usqpraioccupat, angujlatq; meatus 
Vt pateat uia tuta fuit ad circumeundum. 

At negetur eis quibus aduerfarius uti 
"Debet.fedpoftquam praclufit omnia,ne ue 
Defcendat feries fuapraecipitantius aequo. 
Exponit quafdam capiendas frontefuarum, 

Vt renouet, rurfumq reciprocet obfidioitem, 

R ejhturetq; fuam,fi rupta eft forte,catenam. 

> Donec tot teneat captiuas, quodrecipi utx 
"Poffent in caflris. etiam fi caflra uacarent ; 

V el donec quoetranfierant ita praecipitatae 
Smt uel diffutae, quod non poffent retinere, 
j Si quam captiuam regredi contingeret iUuc. 

tv jOn tamen ad uotm numerifuccedere ia&i. 
1 \J Sape frient,Jed deftruitur feries magis uno 
Perkerfo iadu, quim multis reftituatur . 
Vndeftt,ut dubiocafruidefria nutet. 

Et confundantur fres&metus,ac fubigatur, 

Qui qua fluidor eratfdefreratUsf refurgat. 

V emutent'^ likei, faciles hhte ttide triumphi. 

Spe flexili,uariety metudum concutiuntur, 

Se$ fuhdtemant,mddo uidores,modouidi. 
Verum quantumtunqjiwetdeducerc pulchre 

Militiam ludi, uel quantum fuccubutffe 
Ludendo pudeat,quantum quoq; pafcere ludum 
Pto modico liceat,uel fortuitu fine damno 
Quantum fe recreent, quanto ue leuamktecurat, 
Tempus inutiliter ducendofallerepoffutt. 

Digitized by io&I* F kidlfo 


P. OVIDII n ASONIJ 

Tmalii tamen e fi luforum intentio , lucrumi 
Cuius habe fignum, quod ad infortunia nullus 
Sic debacchatur lufor,tantoue furore 
T orquetur, qifin mox fua defauefceret ira, 

Si quis lucra tulit, fibi perdita reddere ueUeU 
Nec minus in modici, quimmultipaditionc 
Kixant interfe.fed Unant turpiter, imo 
Nomina blajpemant, qua non meruere,deorum, 

O Mortale genus,qua; te uefaniapulfatl 

CompeUesne deos cotrario ueUeiquod optat 
Alter luforum, reliquo non poffe placere, 
Confiat. & alterutrum fi curant,talia Udent, 
Atq ita nonpoterunt euadere turpia uerba 
Alterutrius eorum, cumnuUa ratione 
PcjUtutriq; fatisfieri.Tu qui modo padit. 

Dic mibi quid debent tibi dijplus § focioidiC' 

Si tibi fortunam ludi dare uoluermt dij, 
Quiddeiure tuo mtnuunti tniuria nulla efi 
No» dare, debueras potius fibigrata negare 
Thura,pari pcenaputgando negata negatis. 

Si tamen ex aquo cum dijs contendere fas eft. 

At quafi fis Ufus, Udis quantum pota umii, 
Sipoffes Ufurus eos,dic improbe. Unguam 
Quis docuit formate fonos, quibus egrederetur 
Mens tua cumuellesinunquid ratioi rationem 
Quisdedit qbfy d?ofluifquis fritille degrumi 

TuueronuUmt^tp^ymgraielaqtfik 


Digitized by Google 



DE VETVLA LIB. I. 

Igncuenenato lingua communiter omnes. 

Tu brutis mifcrabtlior,qttta bruta datorem 
Laudarent, fi poffe loqui deus ille dedijltt. 

Sicq tibinon polle loqui melius fuit.Ergo 
Vel tu blafpemare deos, uel ludere ccffa. 

E ST alius ludus fcacorum,ludus Vlyffk. 
Ludus Troiana quem fecit m obfldione. 
Neuel taderet proceres m tempore treuga > 
Vel belli, fiqui pro. uutneribus remanerent ~ 

In caftris. ludus qui cafirisafimilatur. 

1 nuentor cuius iure laudandus Ut iUo ejl. 

Sed cauffam laudis non aduertunt nifi pauci, 
Quim fubtile fuitfpecies fex prameditari 
Saltus in campi*,quos tantum multiplicare 
"Poffemus.quod ab initio nulli duo ludi 
Omninofmiles fuerint, aduertite pauci. 

Quodficut uultus hominum fibi dijlimulantur 
Hadenus intantum, quod non fuerint duo, qui non 
Dijbngui poffent, cum tanta difparitatis 
Cauffa fit m coelo .quia coeli nulla figura 
Efi alif fimilis., tanta altcmatiomotus. 
Quemfeptem faciunt,per bis fex ftgna, plancta v 
Et tamen efi numerus finitus motibus ipfts, 

Sicut &aflrorum dominifcripfijleleguntur. 

Sic ludus fadttls motus calefis ad infiar 
Eft,ex finitis faltus fpeciebus in agris. 

Infinita tamen efi multiplicatio ludi. 


P. OVIDII NASONIS 


S Ex (pedesfaltus exercent, fex quoqfcacL - 
Miles e3‘alphmus,roccus,rexjthgo > pedcs'<$ ' 
In campum primum, de fex iflit faliunt tres. 
Rex, pedes &uirgo.pedes inredum falit^te} 

V trgopcr obliquum,rex faltu gaudet utroq. 

Ante retro «j, tamen, tamrex qudmuirgo mouentuu 
Antepedes folum, capiens obliquus inante, 

Cum tamen admetam ftadijpercurrerit,ex tunc 
Sicutuugofalit. m campum uerofecundum 
Tres aitj judunt. in reQumroccus,eiif 
Soli ccnceffum efl ultra citraqfaUre. ■ 

Oblique falit alphinusfedmiles utroq 
Saltum componit, caliucntamus ad inflat. 


C Amposftgtta. modos faliendi ,fcitoplanetat 
Rex ejl fol,pedes efl fatum*,mars quoqmiles 
Regia uirgo Venus,alpbufi eptfcopl ipfe efi 
Juppiter,&roccus difeurrens luna, quid ergo 
Mercuriusinunquidnoomnibusonmiaicertc 
i Omnia Mercurius, cuius complexio femper . . 
Eficonuertibilisadeumcuiiungituripfe > 

Sicut es 1 aftrorumdominifcrtpfiffe leguntur< 

Aut quia Mercuri/complexio frigidaficca 
Sicut Saturni,licet intenfeminus,ex quo 
Teruemt admetam,pedes.extunc Mercuri/fit 
Vrafertimquiatunc falit ut uirgo.Vencrisqj 
Mercurijq locus do&ma quatitur una. 

Et medius curfus efl idem femper eorum. ' 

Stcut er aftrorum domini fcripfiffe leguntur. 

Digitized by - N olla 




DE VETVLA LTB. L 


N otitis hic ludus, nulli fu foetius,& omni 
Perfonac licitus,moderate dummodo ludat. 
Dummodo quaeratur uiftoriafola per ipfum , 

No» lucrum, ne cum pradittU annumet aur. 
Cumdecijs autem qui primus lufit in ilio, 

Tcedauit ludum. languebit nany jute Ites 
Immotus,nifi fors deciorum mouerit ipfum. 

N ec fuit bocfa&um,nift uel,quia non nifi pauci 
Ludere nouerunt tr-ithm, uel amore lucrandi, 

S Vnt alii ludi parui,quos fcire puellas 

E jfe decens dixi,fedparua mouere pudebat. 

N ucq magis q tunc, pudet illa mitiora referre. 
Qt utre praetereo ludos,ubi parua lapillos 
Hunc bis fex, nuncueronouem capit una tabella. 

- Ac ubi funt bis fex, capit ex boflilibus illum 
V Itra quemfalit alteruter.nec ibi deciorum 
Exigitur iattus Vbiuero nouem,bene.ludunt 
Cum dectjs, er eis fine quando uolunt. Capit autem 
Vnum quem mauult ex bofotus tfte uel ille, 
Quandocunq poteft tres continuarefuctum. 
lftos.& fimiles,nec enimmodoprofequar omnes , 
Praetereo ludos,,ueniens ad nobiliores. 


O H utmam ludus fciretur ritmlmacbioe, 

Ludus arithmeticae, folium, flos, fruitus 
& eius. 


Gloria,laus &boncr, quia totum colligit infc 
Ludus,ubi bellum di foonitur ordine miro. 

Campis wgemmiSfCongrefftofit numerorum 

Quoti 


Digitized by VjfOOQl0 


V. OVIDII NASONIS 

Quattuor imparium qui futit in limite printo 
Cum totidemparibus qui limite funt m eodem. 
Tmcipio numeri, numeris non connumerato 
Odoep funt patres utriufy cohortis 
Auxiliatores,nam parti dantur utriq. 

Trimo multiplices, quia dudo quolibet m fe t 
Quadrati fubduntur eis, quibus ordmebhto 
Subfunt fupraparticulares,adtjcientes 
Toti particulam didam patr is a quatitote» 

H is alijfubfunt, quiparticulasfuperaddunt 
Didas i numero uincente patris quotitatem 

Vno,fed numero patris aquales quotitati» 

Ordoif binus eis, numeros hinc inde tabella 
Seu fcaci portant.& funt acies bicolores 
Ad difcernendum,prafertim cum paritas & 
Imparitas mixta fintin utraq cohorte. 

D iftinguuntur itemfcacitabula ue figuris* 

H i trigonis, bi tetragonis, illiq rotundis. 
Scilicet ut jcact numeros utmq rotundi 
Trimos odo ferant, trigoni fiat odo fequcntes» 
Tetragoni reliqui,nifi quod duofunt tbi reges 
Tyramidaltbus ex numeris, ideo quo$ fcaci 
Tyramidalesfunt,& habet pars utra$ regem» 
In caflris parium nonus decimus locus, unam 
Terfedam dat pyramidem.fenarius kife 
Dudus, pyramidi bafhnproduciteidem. 


Ttt 



3d by Google 



D£ VETVLA LIB. !, 

T 'ercurtam,cuius baftin o&onarius in fe 
D u&us producit , quam pyramidati coadunant 
Centenarius & nonagenarius una» 

1 Jla pyramides funt reges,bk aciebus. 

Et funt ex numeris quadratis omnibus ambo, 
Quod pota ex tabula Jubic&a nofcere plane: 


Acia parium 

t 4 6 8 

Multiplica quadrati 

4 (6 36 64 

tupcrparticulares 

6 io 4» 71 

Superparticulara 

9 »5 49 8* 

Superpartienta 

pyramis 

*J 4 ? 15} 

Superpartienta 

»5 8* 169 X89 


Acia imparium 

i i r 9 

Multiplica quadrati 
9 25 49 8* 
Superparticulara 

» JO J6 90 

Superparticulara 

16 36 64 IOO 

Superpartienta 

pyramis 

28 66 t20 »30 

Supcrpaptlenta 
49 m 361 


Digitized by Google 




P. OVIDII "NASONIS 
H utinam multis numeroru pugna placent» 
{ 'JQuaefifciretur , placitamfe redderet ultro. 

sed matbefisuix mueniet q tam uelit ipfam 
Omnes decimant ad eas qua lucra minijhant. 

Vtq fetant difcunt pauci,pluresut abundent '» 

Sic te proflituunt 6 uirgo fcientia,fic te 
Venalem faciunt cajiis amplexibus aptam, 

Non te propterte quaerentes, fed lucra per te* 
Ditari $ uolunt potius quam philofopbari. 

Cum fit eis Vpcrjcpretiim plus q effejuidcri. * 
Garrit enim quinecdumnomina nouitequorum. 

T Empus erat cu pbilofophos rcfjpublica quodd 
Quaerebat magnis m fumptibus, utilitati 
C onrnuni uig ilans , & eos tradabat bone fle, 
V tfibi cohfulcrent fummls m rebus agendis. 

Tunc uifum feniortbus eji m qualibet urbe t 
Vtpuerosdociles ex patribus mgeniofis 
Eligerent mittendos ad gymnafta ,caujfa 
Difccndi. quibus ad uidumftipendia gratd 
Praftaret urbs quaq fu is. & ibi fddebant 
Difcerhi,per indicium pbifianomicornm. 

Quae quibus ars difeenda foret, ficars fuacuif 
fi.jtignabatur.fic iuffae quilibet arti 
Semper adhaerebata& m una quemlibet effe 
Verfedumjat erat,nec eam mutare licebat. 

Tuncuiguereartes.]pprfefteaeogtilta quat$ 

Tunc crat,&poterat perfede pofleritati 
Tradi, fer ibendkq Ukris parsmagnauacabat. - 

Tuite 

Digitized by ViOOQ IC 



DU VETVLA LIB. I» 
funcmatbefes foU, dodrina nomine,dignae 
Scitoresbabucre fuos,tunc utilitatis 
Quaty quid afferret,clarebat apud fludiofos. 
Qualiter m magno regnatmenfura,fcicbat. 
Qualiter in multo numeros,per qua duo,motui 
Demonflrabilis efl proportio confona, circa 
' Hac tria uerfatur.qua quattuor ulteriores 
Ad difciplinas funtmtrodudio certa. 

Vtpote qua claues portant ad eas referandas. 
Heclarantque uias c aufarum & principiorum » 

S cdnuncuix modicum de qualibet arte moderni 
Degu}ant,& uixa limine quanqfalutant, 

Sed uacuiueniunt ad eas, uacutq recedunt. 

P Hilofopbis, quoad boc, pruditiorefl laicoru 
Cura.miniftertum coeptu unoq fequente. 

Etfua connumerantinter prouerbia,quod qui 
Muribus intendit,nunquam ditabitur inde. 

N onne magiflerio deberent ergo uacare 
Vntimaiores operas ubi reddere oportet, 

I Quam multis inmecbanlcisl fedpbilofopbia 
; E xilium patitur,&pbilopecunia regnat. 

1 Kefiitit una tamen natarum pbilopfohia 
l*ibera,fednon efl, quoniam captiua tenetur. 
lUfiitia uiuente, folet florere pudicum 
Rbetoricaftudium,nunc ad pratoria proflat. 
Quo rudis adueniens,de rureuocatusad urbem 
Cogitur adUnguamproclamatoris emendam, 
nefit in emendaJamcn emptam non habet,imo 
'"'i - ■ C N ullus 

Digitized by Google 


P. OVIDII NASONIS 
NttSws ei damofioT aducrfarkis iUo efl, 

Quem reputat cauffa tutorem flue patronum . 

O M iferandetuamplus diligit ille monetam, ■ 
Q «im cauffam.non curat enim quantum tt• 
bi conflet, 

Dummodo lucretur.nec te for e fuc cubiturum 
In cauffa metuit, proponitfriuola multa, 
Iura'<$fubucrtens,cauffamprotelat in annos. 

Ac immortalem Utem facit,ut tua carpat, 

Qwi pacem pro dimidiofumptus babuiffes, 

R uflice fluite tibi multum efl fua cbara camcena, 
Mquiuocety fibi multum efl tua cbara crumena, 
Ruftice componas, de componendo, fuum ne 
Qyaras confllium,quia non efl pacis amicus. 

Sic teproflituunt olimiuftiffima ulrgo, 

Qjt?c non debueras exponi taliter iftis 
Captiuis,qui te captiuant,non modo captant » 

Et quia non captant,captiuarimeruiflent, 

O quam fcruenter tales bodie fequerentur 
Alchymiam,cuius efl fludus ditatiotanta, 

S ed procellit mboc alijs, quod nullus in ipfa 
H ait enus obtinuit,quipropter babere fluderet, 
Sed dedignatur cupidos largijUma uirgo, 

C Vlpa tn magna efl magnatu, quos bodientk 
Temporibus populus in qualibet eligit urbe. 
Quodfinonfuerint populi concordia uota, 
Affumuntur de populo quidam fentores, 

Qui populi uice praflciunt concorditer unum. 


OE VETVLA LIB. II. 

Vel fi difcor da fint inter fe, quia pro fe 
Quilibet atfjpirat. N ecfe bene compattuntur 
Liuor & ambitio, qnamuis in utro<$ duorum 
Effe ftmul pojlmt. tandemdifcordia concors 
Fit,quia concordant difcorditer,&jit ab illis 
Tertiuseledus, qui forte eji peior utroq. 

Sic indignorum creat indignatio quendam 
Forte mutus dignum, jtc fe collidere pojfunt 
A fe collift,placeat cum neuter utri$. 

C Sictyuides,quod ubi corregnant ambitiofus 
hiuor & ambitio liuens, non ambitioni 
Succumbit liuor, fed inebriat ambitionem . 

I Llc putas, qui fic adipifcitur boc anabatrum. 
Cuius habet turpem promotio reproba cauffam. 
Qui non pro meritis, fed ut inuidix fatagatur, 
Vrxflcitur, populo bene fit fa£turus& urbii 
Abfit. fedjbnilif faftoribus &fibi,dudus 
Irrationali quadam fimili ratione . 

4 [Fadus ab indignis,indignos promouet, iffnoti 
Attendit meritum,potrix nec penfatbonorem , 
Indigenas ut amet,<& bonoret prxcipue quds 
Exornant mora, ditatfapientia,dotat 
Eloquium, fed eos fublimat,quosfibi iungit 
JJncafanguinis, aut contractus amicitiarum , 

Aut fpcs obfequi). fane promotor amici 
EJI laudandus , fed plerum f pecunia talem 
N edit amicitiam, qux necmeruiffeuidetur 
Homen amicitia , niftdeturei per abufum . 

C x Quod 

Digitized by Google 



in VEtvtA fciarf* 
Quod firem dominus tali committit amico t 
Purtumm rc domini, talis committit amicui» 
Vitio digna qutdem.necenim decreta deorum 
S ic immutari poliunt, quod jordida prada 
Procedat , uel fit laudabilis exitus eius» 

Ifios indignos,indignus promouetifte» 
Indigitiiiffuis pofiponit amabiliores, 

Indignos^ firos ditando,praordinatiUos 
Ordine pernetf <? qui palpant blandius ipfimi 
Culpa $ fic magna ejl magnatum, $ perierunt 
Artes.nam quoniamfubliaant deteriores. , 
Defuerant multunec fche ftudent,fedbabere» 

S Zd quia de ludis fiebatfermo.quid tllo 
Pulchrius effcpoteft exercitio numerorumt 
Quo diurnantur numeri plcrity pcr UtttM 
Ignoti notum, ficut ludunt apud Indos , 

Ludum dicentes algebraalmucgrabahccg» 

Inter arithmeticos luduspulcberrimus hic efi» 
Ludiis arithmetica praxis, deferiptio cuius 
Plus caperet, quam fuffictai totus Uber ific* 


LIBRI PRIMI 
FINIS. 


Digitized by 


Google 


H> P-OVIDIl 

NASONIS PELIGNEN 

(IS LIBER SECVNDVS, IN 
quo affignat cauffas, quare mutauerit 
modum fuumuiuendi. 



AUbus atque aliis, lydo excepto 
dcciorum, 

Sontibus a curis , cumme reteuare 
pararem, 

N on tamen i cura charareleua* 
bar amica. 
Solumlaudabom,cuiuim natura deiiffet, 
yt quoties udk^cognofcere poffetamicam: 

At. nunc femiuiros laudo, quibus bos modouires. 
Componentibus 4 primis natura negauit. 

Siue quibus felitis thalamos ujolare pudicos 
peprenfis m adulterio,genitalia membra 
Iracunda manus feonfi uiolenter ademit. 

Siue quibus ruptura fipbac ita magnificari 
Ccepiffet,qu 6 dnon prohiberet ht ofcca cafum 
litt (fimorum.ueltantus adouaueniret 
fluxus aqua putris flomacbo mandante,quod ultra 
Uemiampatiens, non pofiet onus tolerare. 

Aut aluscaufftsita computrefceret ouum, 

^e fleri poffetqum crudelimcdicina 
Qjua rectdtjfet } mcdteireprobabiUs ufus. 

r , c 1. iM 

Digitized by VjOO^LC ' 



P. OVIDII NASONIS 

I Stos femiuiros nunc Uudo,ft licet iflos 
Dicere.nam dubium anfit femiuir,ijieuel ifla. 
Ijia quidem non efl, quia uuluamnm habet* ifle 
N <m efl,quem talis def edus deuirat. ergo 
S it neutrum, tamen hoc nihil, ex animatibus unqui 
Effepotefl,nififit,hic aut hxc.fi nihil borum, 
Efljfado. iam non efl animal,nec enimfme fotu 
Effepotefl animal, igitur non efl animal, fed 
Non efl non uiuens,ergofit planta. quis unquam 
Vidit frufiratamfrudu uelfemke piantami 
Quod plus efl, quis nidit eamradice carentemi 
Quod radice caret,etiam frondefcere nefctt. 
Sperma foret femen, & frudus filius, at$ 

Radix tefliculi, frondes circmdata fylua 
Mento, qua quicunq caret, fu foedus habetur. 
Nefit caflratus uel frigidus. efl honor ergo 
Barbauiro, teflisuirtutis tefllculorum. 

Spernatis augmentifignum, fiducia frudus: 

E contra, (i tefliculi defunt, generandi 
Spes perijt.quia foerma deeft,barba $ caret.uel 
Efl car iturus ea, folium quia defluet eius. 
Eunuchus porro, cum non fit fcemina, non uir. 

Non antmal,no planta,quid eflinon efl fine uita. ? 
Ergo quidcffepoteftinibileffepotcfl nifimonftrSJ 

M Onflrugrammatica,quia declinabile cu fit 
Cum cafu,nullus ftbi congruit articulatu. 
Cumfibiprxponi nullus per fe queat, ut fit 

Hie 


Digitized by Google 


DE VETVLA LIB. TL' 

Mc aut b<ec aut boc, nec fit commune, nec omne* 
Nec modicum miror, cum non habeatgenitiuum, 
C uifua congreget,& quare placeat [ibi tantum 
Ablatiuus cafusjdifrliceatq; datiuus. 

Et quia nullius fieri confirudiopartis 
Hac cum parte potejl, non eji oratio quae Jit 
Huic parti totum, fed pars efl,<&fine toto. 

Abfy relatiuofibirefpondente relata. 

V T nonfolius fit monfirum grammaticae ,fid 
Inueniat dialedica,quidmiretur in ipfo, ' 

N onfalum $ aleji alterrta relatio, fed q, 
Sic eji miriuocum,quod no cadit in genus, & quod 
Non caditm/pedem, cuinonmdiuiduorum 
Qukquamfubijcttur cui carnem diuidat,&quod. 
Nec jpedes jpeciofa,getiusue fibi generofum. 
Degener imo genus, jpeciefme, diuidit ipfum 
A eundis,quibus e fi cordi generatio.cuius 
Et genus &jpecies funt monftra, magis quoymo» 
firum, 

Efi indiuiduum, digitomonfbrabile,monfirum. 

M Onfirum rhetoricae, quia iudicis officio fi 
F ungatur y crudelis erit.fi rhetoris, utens 
Tbematetruncato.caufterto tofiruet,&fic 
Nonperfuadebit. neccnlmfacundia grata 
Eius,qui flandi perfonam,iudice coram 
Non halet , effe potefi. quocunqfit ufa lepore, 

AH infotcundi efi omnis facundia pauper. 

C 4 Bnrfus 

Digitized by Google 


P. OVIPII NASONIS 


firm. 


w wkamflrdlitetitom 


n 

i£$sr sssr " 1 

JS-» 62 S*sr 

i 4 E 553 ^~ 4 » 


' ■'I • 


MS 5 =ss& 

f£pfi n ' tu yrimm,troptnjbolltos ■ 
i-V 1'^’ *““T* "gitbummm.<iuu . 

JSSS 3 E 5 &*V, 

m^^nccUmclf^X 

tfitnttifi fit comoltr4o diQal 

Wcti 


Digitized by Google 


PE VETVLA LIB. II, 


E ST etiam monftrum litorale, nifi quia moret 
Dicendi non funt,ubi tam perucrfa u olunt as 
Regnat,tamncqud,tamq mida.n2flatus ei* 
Tam uilis,nequit inuidta liuore came. 

Nec bene ueuepotcft, qui nequior eftfuper omnes , 
N<a» matifuetudo morum eft jfecialis alumna. 

E t quia cum mulis id habent commune ftpadones, 
Quddfteriles funt aptbo,fic homines fcado umcit 
Kequitia, fic animalia catera mulus. 

Et dicunt etiam,quddnaturaliter omnis 
Eft piger eunuchus,&quod tinddusqrapaxq. 
Quid piger & timidusprafumentes, ideo quod 
Vultus rugofus, uetulaq fimillimus, &uox 
Exilis,perbibent animum non effe uirilem. 
Qwdqrapaxperidem, quia qui timidusq piger$ 
Sic in egeftatem labi timet, ut latro fiat. 
Porrorapax,timidus,nequam,piger,muidus.mfe 
V irtutem quod habere queat,non eft leue credi, 
Prxfcrtimficutfcribunt Ethnici, quia uirtus 
Nulla poteft, fi non omnes habeantur,haberi. 
Neccumtotuitijs babitareuel unica poffet. 

Sane funt aliqui caftos effe Jpadones, 

Propterea reputant quod non funt luxuriofi. 

Sed non funt,quoniam cafti funt quipatiuntur. 

Nec deducuntur.qui uero non patiuntur, 

Sunt kfenfibites, multum iuirtute remoti. 

Quod fi dsftudijs, quodplusreputatur meffe 
NonkfH,nec keftquodmeffemmus reputatur. 




P. OVIDII NASONE 

A MpUm efl metapbificummonflrumfaetd 
nam non 

S olu impoffibile efl quod pducatur ad 4&U* 
Sed nec adefl ipfi quacunq potentia , fiue 
t,ongmquepracedensaQum,fiueptopinque. 
Vraterea fubieflum non habet effe, uel in quo 
Vel de quo dicipofftt ,nec talUerunum 
' Effe potefl,quod multiplicatiofurgatab ipjo. 

P Oftremo monfbrunibilomms efl apud illos, 

A quibus inueftigatut natura deorum. 

Qups imitatores dicunt legis pofttiuat. 
Quintus acbifloriasueterumuenerantur. 
Arbitrio gens quaq fuo diuerfa fequuti. 

M Onflrii fafioru,quia fifpado fortefacerdosr 
Efficiatur, eritfic ifte,uel ifla facerdos, 
Vtdtcipoffit ita neutrum ficut utrun$. 

O quicunq dem cuius templo dominatur 
Tam deforme pecm,cuim% effoemmat aras. 

Si dem effe poteft infortunatas,eorum 
Infortunatiffimm es. pro quo reperirt 
Uon potuit de tot milibm integer unm. 

Riftus ei non rifus inefl, <&facrificarj 
Deberet certepotim quimfacrificarej 
Cut tamen ex fuperis bolocaujlumtetteplaceretl 
Turpe pecus mutilum,quod porca fcedim, hirco 
Tcctidtm,nift forte fuas ut liberet aras, 

Quas miferabiliterementulm occupat iftc, 
Compenfare uelit,clauum$ retundere clauo. 

Turpo 

byGoogle 


Digitized 


DE VETVLA LIB. II. 

Turpe mkiijlcrium redimit dum uidima turplr. 

M Onfirumfafloru,quem cum faspontificare 
N ufquijit,mkus effe poteft ibi fas,ubi rerti 
Summa gerendarum rcfidet cu pontificatu 
Quod legiffepptes m quodam codice, cuius 
Omnia fupponens,nibil omnino probat ador. 

Ac ipfum pro lege tenent gens credula quadam. 
Exemplar quibus efl uiuendi uita priorum. 

Efity fidesfua,quodfequiturprimogenituram 
lusbenedicendUEenedidus er i patre tali 
Tit dominus fratrum, talesq uocantpatriarcbas* 
Uec falluntur inboc,ueramprobat effefidem res. 
Namplerun$ uidcnt,dominari fratribus illos, 
Quos alijs prafert patrum benedidio, terra 
Scmper abundantes pinguedine,rore<$ cceli. 

I Mbenedicibilem lex innuit iUa fpadonem, 
Exemplo quodam famofo, nam fpado cum fit 
Voce lacob,manibusnoneftEfau,ne$ tutus 
Compatere poteft coram patre, ne pater eius 
CoUi nuda manu pertradet, Gfabfy pilofis 
Vellibusinuetiiem, putet illudi fibi ueHe . 

Ac indignatus,malcdidum pro benedido 
Inducat,quofcuny cibos prafentet eidem. 

Iratusty repellat eum, pafflty repulfam 
Et defperantis facies ignara rubere, 

VaUeat.& demum defit benedidio, tantum 
Exoptata diu, tanto conamine, tam<$ 
tcruenti defyderio quafita, licet non 

Digitized by Quara 


?. OVIDII NASONIS- 
Quaratur pro fe, fed cactis amor dominandi * 

Concmitdtur eam.quam quiftc acriter ambit. 
Intendit prodeffe parum,multumq praeffe ♦ 

H E V ft fubiedosbabeatcorredio quorum- 
Spedet ad ipfius examen,qmalelapfit 
Df pafloris erit prouifum condttionei 
Delapfu carnis dico, cuius quia motus 
Hic fjpadononfentit,tabentes deflpicit. unde 
Tale nibilpaffus,paffis non compatietur. 

Ob uttaam quia non attendit onus, fed honorem ■ 
In pralatura,nunquam pertingat ad illam* 

Quem tamen tnfaujle Mofes fi pontificaret, 
Vtflcuideretur Aaron,uultu<$ Maria. 

T A lia nunc monftra laudo,quia uiuerepoffun$ 
focmtneocp carere tboro,quamuis'qfolerem . 
fecltces folos coitu reputare potetUes. 
fodices folosreputo,ceffarecoados. 

Venerit unde mihi(ubito mutatio tanta, 

Difcite uos quos ferre iugum faflidit amori *; < 

V Nms erat toto natura uultus in orbe. 

Virginei floris decor, O* decus, unica fextm 
„ Gloria famtnei,qua naturalibus, ©• qua 

Gratuitis dotata bonis florebat,ei 
fortuna bona non deerant,adeo q, in unam 
Tot bona perfondm concurrere non memmiffem. 
Tres credi poterant in ea certafie fotores. 
Muneribus, natura potens, & gratia larga 

Hon expedatismeritis,fortuna# nulli . i 

v.; Confot 

Digitized by Google * 




&E VETVtA LIB. II. 

iZtmformis,largisfed auara, & prodiga parcit i 
Quamit detur mbacinflantiauirgme.cui fe 
Kcddidcrat,pr*ter folitum multo meliorem 
Quam multis alijsjnultisalijs meliori, 
largiflue (Iti dans & opes & nobilitatem» 

Cui natura tamen dederat longe meliora 
Corporis ac animi bona./cilicet bine, quianuJU 
Conferri poterat fibi moribus ingenio ue. 

Inde quod in toto prout aquore clauditur orbe 
Non eratulla fui ftmilis praflantia forma, 

N on erat ulla fu* fimilis dulcedo loquela. 

Quid quod in omnibus bis addebat gratia tantum» 
Qm«J faceret femetipfis meliora uideri 
Singula,iudicium iuftum vincente fauore. 

Certius &quamuis oculorum iudicium fit, 

Non tamen in lingua feu pedore fiefauor ipfe 
\incebat,ficut mforma.non aliorfum 
Sic apparebatuidoria. forma moveret 
Ipolitum j fi non oculos ftbi tollere ueUet. 

V Erum cur ad eam laudandam particulatim 
Defccndiffeuelimi cur ad praconia cuique 
Debita membroru modo deferibenda laboret 
Omnis eis minor efldefcriptio,fmgulaluftrcii 
Singula funt meliora fatis q dicere poffem. 

Sed quem memmiffeiuuat tot diuittarum 
iormofa dotis,modicumper flngula libatis. 
Membra ftgiUatim difeurro, fmgula mirans, 

Ad qua luftrator oculus permittitur ire *. 

r' i Sk & 

Digitized by \jOO^10 


P. OVIDII NASONIS f 

Singula contendunt fe uktcere,cum tamen unum j 

Omnibus afpedumprafto ftmul,omnia fumma $ 

Vace reformata,&fopita tite,quiefcunt, 4 

Sic fibi re frondent alterno eunda nitore. \ 

Ylua CdplUorii fupereminet, atq^ rotundum 
Circumflexa caput,claro prafulgurat oftro: j 

Fulgori cuias, radians color inuidetauri, 

S ed poftqu m dominam nutrita diu grauat,illam 
Colligit m torquem,fub quadam lege coercens, 

H ac 4 legetamenremanentad tempora,quidam 
Exempti breuitatefua, crifpedme rara 
Connexi, uotitantq uago ludente reflexu 
Frons fpatiofa,parti conuexa, manus deus ambas 
I n qua p Unanda pofuit,nonfufficiente 
Alterutra manuum, candorem lilia cuius 

Non umcunt,non aquatebur, non florida cygnus. 

Nigra fupercilij fmofaif linea cripta. 

Exigui declinis utrmq fuperiacetMer 
Vicinos quodam limato Umitepacem 
Concilians,dum iurefuo concedit utri^ 

Vtifdiftkguens i frontefitus oculorum. 

Inter utrunq tamen ubi fronti continuatur 
Nafus,tam nafo,q fronte,fupercitijs ue, 

Vius depreffa parum,diflemmatarea quadam 
Nuda pilis, candore potens aquare liguftra, 

Vbfidetbis regio ridens &lata,gemeUos 
Qua/peculatores fouet bojpitio ciliorum 
intus pupillam uario cingente nigellam 

E xbio 





Digitized by Google 



DE VETVLA LIB. II* 
Exhilarat circum gyratarotatio uuUutH, 
Occultam oculos circumflat ibifcriatim 
"Palpebra,ne Udat extmfeca caujfafuperbos 
Ac indignantes, GT fcmifperia nutu 
C laudit Lfciuo. qui munera fpondet amoris 
Pure,nec lachrymis oculorum ripamadefeit. 
Nafus in excejfum nullumfe tranfucbiUutfit 
"Longus uel curtus,aquilus fimus ue,nec udam 
Tradus in obliquum protendit proditionem, 

Nec Jlillas cerebi naris caua pandit hiatu, 

N ec libertatem negat halitui, neyrida 
Pafltbiles auras triftt factore minatur. 
Admodicumconfurgit apex hincinde genarum, 

P unica malorum uincem fragmenta colore • 

Lilia mixta rofis in eo certare putares. 

Conficiunt etenim niueusrofeustycolorem 
Vnum, fle tamen utrubeus umeatur ab albo. 

In quibus & quadam,domina ridente, creantur 
fojUcula,,tantumqua manfuetudmis addunt 
ln lata facie, quod conceffura uidetur 
Quicquideam fibiconueniensperfona rogaret. 

Et modo cafaries modicas in feq retortas 
Contegit auricuLs,modo cafligatur ab illis. 

B Vcca breuisfolabreuttate notanda, nifi tunc 
Cum ridet,tunc nanqueftatumredit ad me* 
dicerem, 

Labra tument modicum, cera forum iunfla rubore 
Colkdorm,acripofi imbrem folefequuto, 

Qua 


Digitized by Google 


P. OVIDII NASONIS 
Qita cum fmtkuerfa parumfeuelleparare, 

S eif offerre uidentur ad ofcula fufcipienda. 

Sed domina ridente,loquenteue, feue cibante, 

Intus cuiufdamfee&akiUs ordo catenae 
Clarior argentouiuo,fe uifibus offert* 

Difpofltis ibi dentibus, inferie'# locatis 
Firmis,confertis, aqualibus, at# minutis. 

Terminus inferior faciei,mobile mentum. 

In coUem,ad collum collatum, colliculum<# 

Ad labra,fe tollit.ad utrun# tamen moderate ,£ 
Collum tam planum g plenum.non ibi nerui 
Corda riget,non uena tumet,cuius cutis omni 
Ajjocritate caret, nec fcedat eam maculofa 
Menda,fed eft niue candidior,nifi credulitatem 
Frangat byperboleos laxata licentia tantam . 
blanda manus facilem fe praebet ad omnia, cuius ' 
E/1 digitus gracilis,plenus,tornatilis,aequus, 
Vro#modo longus, uola lattea,lucidus unguis. 

C JEtera funtpraecUifamlbi, tegit omnia ueftls 
Diurnare tamen licet,&per ulfagradatim 
Ad non uifa uenbre, putando # haec meliora 
Sunt iUis uifis, & quod captabiliora. 

Sed conieitura cumfint mihi cognitafola, 

Sub quadam gaudent pertranfiri breuitate. 

P eStorc comprefio ,furgentetumore gemelfo. 
ybera conijcio duo paruula, dura, recurua, 

Acficomplexufeuelle premi fateantur, 

Ef complexuro fe uelle occurrere (fronte. 


Digitized by Google 



fi E VETViLA LIB. II* 
Etacbia longa quidem, jiibtHia,mollia,plendi 
' toefuper acclines humeri,reOtq retrorfum. 
Corpus procerum, pingues habitudine lumbi. 
Inftropbio gtacilci,clunes humiles fatis,ampla: 
Mobilitas crurum,curuato poplite.pesq 
tam httuit Ut medio fktuofus, teBus in ante . 

P r<e cun fiis perbibent partem pollere cupitam* 
Etputoquodnullus cultus, nuSusq paratus 
Aptior efiet ei,qudm fi'pneueflibus effet. 

O b uttHatit nudam uidbam, fi tangere nudam 
N on efl fas, faltemq femel, fi non datur ultra* 
Parus loquutus fum,quia fuffickntia uerba 
N onfuntad tantam fpccicm. DefcriptionuUa 
Uotiftcarepotejl,quantisfi uellet amari 
tielitijs,quantis ue iocis/eteddetet aptam. 

H AU fetat bllc oculus cupidi meus kwidiofam 
Et coUatuto fuggefferat omnia cordU 
Cor nimis audaGter capitfperare,q iUant 
Aut yctbk aut muneribus conuerterepoffem,, 

Et pratet felitum cumuerbhmunera danda 
t)ifj>ofui,fi non diota prius ualuiffent 
Vetba, quibus toties totpeQota foiicttaranu 
Abdita p aula tim fcmtiUacrcuitin ignem 
Immenfum, totas iatit poffeffura medullas 
Sedlocus&tempus non concurrere loquendi* 
Praferttm,quianimirummaterqpatefq 
Excubijs multis,&fblkitudkemutia 
Vallabant ipfam } nefubducipbipoffet ■ ■■ 

• D Elan 

Digitized by \jOOQIC 



IP. OVIDII NASONIS 

Elanditijs,fi fortelcuem concederet aurem* 

Quid fadurus er mi (putrenda fuit mediatrbti 
H utua verba loqui qua poffetutriuiciffim, 

E t facunda foret & fujpiciane careret. 

Ambos ut,nullo mirante, liceret adire. 

A lia cumuigili cura meditarer apud me, 
Totqi reuoluiffem uetulas,&f<epe diuip 
Singula Ubrajfem, luftrans urbemfpatiofam, 
Occurrit tandem, q, er at pauper cula quadam 
jjnguipotens '<$,mc* uicina for oris,apud quam 


Supe dabatur ei cibuc intuitu pietatis. 

Et fuerat quondam dtledat fedula nutrix. 

Hanc ratus effe nubi prae eundis utiliorem, 
Aggredior uerbis, propono probabile thema* 
Plurima promitto,bene fi calauerii:& fi 
Prodiderit,fubiungo minas . rationibus iUa 
Se primum excufat,uenturapeticula pandemi 
Memiferam dicit, rem fi fcitet pater eius, 

Quid faduraforemi cuius mortis genus, aut quot 
Exciperem pernasi etiam tu forte negares 
Teiufftffe mihi, nec fubfidium mihi ferres. 
Obfecrfiperfuperos, ne foUcitauerbs ultra . 
Mefuper bis. in pace meam finire fenedam, > 
lAe rogo permittas,magis eligo uiueretuta. 
Sufficiatqmibt paupertas hac mea,paucis 
Qmos mihi concedunt fatalia pettfa, diebus, 

Quim pro divitiis adeam cum fanguine manes. 
Efto quod cuadam, magis eligo uiueretuta,: 

Quia 



Digitized by Google 



ftE VETVLA LIB. TU 
QuSm Metui tahid tua mepromiffiofubdat. 

T Vncegoquitoplvs reddebat difficilem fe. 
Tanto ffem peream ukcendi concipiebant 
M aiorcm , tanto plus inflandum fore docent, 
Ei monflrans quod res a patra, fuafme culpa 
Sciri non poterat,nec enimfeproderet ipfam 
1 Tam bona,tam prudens, tam circunfpeda pueUai 
Attendi tandem, quod eam promifla monere 
N oii poterant fine muneribus.tunc exuo morem, 
Hiunera multiplico,fatagens promittere plura* 

Sic urgebat amor, fic ad mea fata trahebar. 
Brgodare kfolito dandi modus abfuit ornnlt, j 

Do capram uini,do bladum > doq legumen, 
tboparu* partem,do peplum,do tunicamjdn 


Tr« ffecies tela pro camifia facienda. 

Quarum qua melior, collum tegit atq lacertosi 
Vedus habet mediamfed tenes deteriorem, 
fats q datur petor partitu* eunda lucratu*. 

M Ox teflata deosfurijs fe deuouet.optat 
Damna fibi,nifiuota fideliter exequeretur 
> Itq reditqfreques, et narrat pluria.prima 
Cum quanta fuerit cautela nada frequenter 
Horamopportunam,quoties# retenta timore. 
Qualiter iritrarit nihilominus,&modico pcfl 
Qualiter orfa loqui, qualem protendere cauffam 
Ncrif, cur ffatio. tante non uidit alumnam. 
Adqfuum quopropofltumdefcenderit aufu. 

~ D 2 Quali* 

Digitized by VjOOQ 10 


P. OVIDII NASONIS 
Qualibusattulermt etiam m laudibus amba, ~ 

Addit praterea, qualem fit paffa repulfam. 

Sed tamen urbane,fic me miferum modo terret, 
Spem modo dat tenuem, quod fiquando reprehendo 
Tu fic debueras uelfic dixiffe, fidem dat 
Quodficdixiffet. teftes* deos vocat omnes, 

Quod non mentitur, quia credam,nefeio. credi 
<C unda neceffe. tamen credo,quia credere oportet. 
Sic me deducit uerbit, per tempora multa. 
-w-iLnefuo res quaq patet.poflquam uetularum 
H Mendaciffima me toties ambagibusadum, 
lam non ulterius poterat producere, quodam •: 
Ingenio ftmulauit eam circumveniendam. 

O praebare meus dixit, fiducia uiU 
Summa me*, fpes fubfidij, baculusqs feneda. 
Perpendi, quod te fuper omes diligat ifla 
Virgo,fed nulla idpojfet ratione fateri. 

Quare fraude pia, fed me miferam,miferam me. 
Decipienda mibiejl. faciem quod notie notandi . 
Lota caput, commenda mihi retinebitur extra 
Maternos thalamos,eundis^foporefepultis 
In camera paruaqu* dextera eflmgredienti, 

Qtw dormire f'olent anciU*,ne pater eius 
Rumpat,ea thalamos Mrogrediettte,foporem, 
Reclinare caput compellam, tuif paratus 
Tofi nonam,nodis tenebris nondum tenuatis, 
Aduenies. referato fores, & merfero lumen 
Lampadis, ac tacite pauUttm cardine uerfo, 

Sujlat 

Digitized by Google 



. bE VETVLA LIB* II. 
Stifientando quidemne perflrepat, ingredieris. 
In ledonudam muenksjunc impiger e fio. 


Sifemel obtineas ,frufirabere pofiea nunquam. 

G Redulus 0* cupidus condidi proficior«egre 
Nodem, multa timens, <&mecum multate» 
uoluens. 


Ergo diefadp,quonox erat iUa futura, 

Abluo me modicum, barbam pubem 'q> recido. 
DaHsty brcuipojl meridiem mea mtmbra fopori, . 
Propator mfomnem nodem dudurus. &mde ! 
Medbo forbilibus,me mufiopoto recenti. . - 
Hinc ne dormirem, me librii apto legendis. 
Trouidus ante tamen horologium moderandum \ 
pted<quoucnim fieret mibt certior bora t 

Q Vj £fimul ut uenitiffandcU fuffoco lumen 
Incautus gradiens,impmgorm ofiiaffmtc 
Pofii coUtdo.fadatus fanguinefufo, 
Turbor & offendor.offenfusprocipito me, 

Peri$ gradus fcala defcendpnon numeratos. 

Tunc furiis me deuoueo,fmijsagitandum 
Me reputo, nec enim niji rarofoU uenite 
Ifta fmifira foleut,fuperostmeninuocofruflra - 
Multa uouern .fauiffe meis ft fenfero uotis 
Vere non uCniunt niji tarefola fmifira. 

Atria namfolitusferuarerudii,necf uoti . 
Confcius, infero male clauferat bofiia. porta. 
Turbor at'# feram,quopngulapene furenti 
Tam grauis auffirf fatalia figna fuerunt, 

: r P) iamk 

Digitized by VjOO^lC 


P. OVrDII Tf A*S'OMTt ' 

\am'q mei male compos eram.jbrepitusty caUtufl ? 
Curamibi deerat.confringo fores,<&apcrtas 
Dimitto.furtis exponens qutcquidhabebauif 
Exeo,mei# tot infortunia non reuocabant. 

A d chara procedo domum, quam ue&e remoti 
Sentio,,ft tacitefaciam,mihipofiepaterc* 

Incipio fieri latus, lateraliter intrans < 

Explorante manu,cameram ledrnq,- requlto* 

E N humili flrato, quafifdnmopreffa, tacebat* 
Quanta putas Uuema meas dulcedo medulla <• 
Tunc demulceret quanto met» afficeretur ' 
T uncankousdefydericirtoncjlleueditiu. ‘ ‘ 

llicotoUo moras, omnftdamnofauidetut, '■■■•••••••* 

Quantumcunq breuis,mora temporis.ocyusergi 
Abijciouefles,fed ereCcelerxtiqtantd *•- 
impedit accelerate meum,moranafcitur 
Vnde moram uitareuolem,pc accelerabam, 
Abifcio ueftes ,fibitoqj ptaofcupo nudam v. ,;v * 
Circumplexus eam. nec ei diuettae quoquam 
Jam licet,omnis ei motus eft forma negata. ' .-"■T 
Virginis artarificuultpador& fibi patet 
Si mnparcaturreptttat.cm uirgine nojha 
Sic decuiffet agi, fi prafensipfafuiffet, = 

A cupido loueflc Semelmdecniffctadtri, 

Ipfaq erat Beroe fic i louetton adeunda. 


H 


Qii<to modicum manpti repeti coi&aria 
uot». 

Digitized by Google 



!>£ VETVLA £IB. lll 


Vertitur in ludum cithara fonus,m<# flupo. e». 
Deliciarm fccsjnptitur fax tgnis amoris.. 

Siquid eratqvffd.epar uentcfo turbme miffo 
fecerat arre&um,fubito languet$ cadit#, 

. Sopitur, virtus ,frigefcunt omnia membra. 
Credere quiipoffct,qudd uirgo quattuor impicas 
Nupex, elpnpiades, adeo citoxonfenutffeti 
HuttquZfa» modico rafa marcuit. In noua forno» 
Corpwa.mUtasecciWynutabiliorq 
No« repetitur ibi mutatio,quam fuit ijla. 

Scilicet ut fuerittam paruotempcte,talis, 
taliter in talem UftuUmmtat 4 puella,. 


h; 


'Em q dtjSmllesfunt.uirgmis artubus artus.: 
Accufant uetulammeiubrorum turba fenile 
"'CoSumneruofumifcapularum cufc* acuta. 
Saxofum petlus t laxatmpeiib.us uber. 

Uon uber, fcd tam uacuuntq molle, uelutfurti 
Durfa pafiorum,uenter fulcatus aratro. 

Arentes clfincs macredme,cruda# crura. 
Inflatur* # g enuqcmcens adamanta. r*g°te, 

A ccufantuctuUnt membrorum marcidaturka *. 

C oncitus exurgo,cqtpi firmare quod illam 
Appetetemferro, fedmentaife reuocauit 
Virgineam famam,qua fcattdda ne pateretur 
Contmi.q»amis ornis Jpes eius habendae 
lam difcejfiffet K fic dextra quieuit, amor# 
ThxtintluSyUiuumpotuit fupaare dolorem. 
Qccfutilwmpddcwfquodtdefjperatusanmuii 

D 4 im 

Digitized by GoogTe 


; P. OVIDII NASONIS 
Imoptobatio fummafuit, quod dignus amdrl ' , 

Sum,qui ftcpojlumiam defecratusamare* 

Non tamen mueni, qua utflct amabilitati 
Kejponderemea.fednon ideo miqus ifii 
Qtum non iit culpafcieram, bonus efie volebam» 

E Xpers confilijuix uejiimenta refump . ' 

VejUmenta refumo trnen, p<ft mc'q; recludi» 
Portam,tamtrifUs g Ictus in ingrediendo* 

A d$ domum ueniens,uix atria claudere pojfum. 
Vix cameram, fme luce, meo me reddo cubili. 
Flebilis euoluo, mibiq umdida placeret, 

Sed non Munio condignam,fi moriatur* 

Omnis poena leuu,quam momentanea fivtt 
JAonJgttur uiuat,tuitura diu fcelus ijiud: 

Sit mendica,manum non inueniensmiferantis y 
Ejloifjlqutd ei dabitur,modicum^ malunuf. 
Panem non commedat,nijique dederit putre gran9» 
Non carnes, nifi de uetulafue ,fme leprafas» 

Non pifces,quos nondemmeiet widitf fator» 

Nec uirnrn guftet, qum fit uel pingue uel acre, 
Tuffiat aeternum,iun&utas gutta fatiget. 

Febriat abf<$ crifi,fitifkfatiabtUsaf[it. 

Adftt frigus iners,fed & McUerabHtf Offlus, 

S i poffmtfintambojimul ,faltem ue ukifftm. 

Fletus ei jit contmms, lacbrymafy perennes» 
Singultus fubtti,fuftiria crebra frequenter» 

Ofcitet alitibus dtjlertta rigoribus, at$ 
Fceteateru&atio. non emungere nares 

- - Pf# 


Digitized by Google 


DE VETVLA LIB. ir. 
TofJtt.mosfaniesdefcendattotacorixe. 

Necfjsuatbocittimfed glutiateuomitura* 

Necuefica uel amis contineat urinam 
Velflercus,fed continuo fluat ante retro#. 
Nampofl talencfasmalatotnonpofjct habere, - 
Qt}od mibifuffteiens poffet umdida uideri. 

E C ce fuperueniens ludum dolor imouat.ecct 
Virgodatur tedis, longinquas nobtlis illam '■ 
Ad partes Jfonfus traducti.erat locus ille 
Ad quem nulla mtbi ueniendi caujfa dabatur. } 
Necdum compercram, ftbi fi mea fpllicituda - ' 
Tam mordax kmotuerat.nec tam mibi tempus \ -! 
lmteftigandt,WerantbistadUtcdi*~ t 

O quicunq,- meam tecumtraducis amicam 
Hctboracemeo&ilbicoTtraxiffcuiderifi 
SedpTobiberepatremnonpoJfum,qumybimaUt 
Sitiungendajmea cum nonmterfk aperte. 

Vra eundis etenim feereto pertinet j arbmc .. • * 

Cum iunginequeat,qum me difiungar m ipfo. 

A T uero pojiquam uigmti cuCitor annos 

Cum flponfofuerat,partu# effbetdfrcquetl 
Etfuaiam facies Mfjpendiaparturiendi , i 
$enferat,ecceiicm fupremum claudetejfmfum r. 
fata iubeutfplacuitprimogertitoremdnettte, 

Et pro dotefua procuratore relido, 

Ad patrios rempare lares.occumturilU 
Omnibus a notis,eonfangumeis l &‘ amicis, 
ftauenteut aUos } ocqtrro longius iUi f 




wG©o 


— 


E tbreui 



P. avtoil NASONI* 

Ef heuihus uerbit ex ordine fmgulapandoi ■ 
Subridens dixit,memini certe/«tuberum, 

Excepto, quod anum tefuppofuiffeputabam., ^ 
iAeteJlantedeosiquoAanumuonJuppofuiffeml 
Sed quid ait memmiffe muatmodo taliainunqwi ,, 
latu fumus atubo fena «ptafi,nec complexibus apti* 
Tunc kiftarcuolcns, multis uenieniibus illi 
CongauifuriSfUetor addere quadecuiffet. • 

Q Vodi mane meos me forte reuohterejibrot 
Conti git, adque locum uenientuU dtdtm 

Vracipucfi flore caret,& catera/ifL 
Very feneftreUam vidi dommamuenientem* , 

A fortunatu prano^ica multa uidcvtvr*. 
'Praterituxamcas.eratadcs,feptaq folU 
jAontefaLtmo ,taua de parte, reU&o 
' TcndebdtJduroSjtripodumqj oracula uifens. 
Occurri,fatagm offerre dmeflica,flquid < 
tLffct ibi placitum, uelfi diuertere uellct 
SsA teflum nofbumjuodica recreanda quiete 
Subiuuxitjm efi mdo tempus multa loquendi 
Sed mediatricemfumprouifura fidelem 
Ad te mittendam,cum fodabU inde facultas. 

P Aulopafkadme facunda pedtffequa quadam 
Mittitur, & fecum pretiofa localia defert. 
Aurea cum gemmit,miro fabrefa&a paratu. , 
Hac,inquit,dominafuttt illius, fuus ad quatU: 
'Procurator bcripto matis mifit habendis. ^ 

Digitized by Go > 


DE VETVLA LIB. It. 

Spd quia tanta damtmtmerata pecunia nonefl , i 

Ad mercatores prafetuia pignora mittit. 

Aftmiht comperta, quod te non oderit,illae 
I» mentem uenit dtuertere. fcirefed illam 
N ollem,quod pro te uenijfem,ne ue putares, 

Quod tediligerct propter tua.fed modo fano 
Credas conftlio,laudoquodtepcnes,ulli 
Si modojunt numi, retinere iocalia cures, ; 
ta ftH mutua des. fingam,quod me repedantem 
Viderit dmenftt,& quod menfas adeundi 
Qjuefteris cauffam. qua comperta,uoluijli 
Sic ftbi fuccurri.fic cor furaberis eius, 

Vro certoq tene, quodfit tibi grata futura. 

E Saibui ftrton facerem, loculosq figtUa 

S ignaui pipias, retinere ioc alta nolens. ■, 

S ic uti quinq dies tam tranfiuiffe notajjcm, 
Kecdeparte fuaredifffetnuticiusadme, 
‘Effepotefi,dixi,cimftt res inuidiofa 
N umt,quod numos non dixerit bac babviffe > 

Sicame.quiafape locus committere furtum 
Suggerit,^tfaelocutefl accafto furti. 

Quodft commifit,ncdeprcndatur milio 
Piffuadebit ci,meamnequandoloquatur. 

Ne quaram, (i fabia pecunia uenit ad ipfam. 

Quod fi quaflero,,quid eritifi deneget illa, 

Non babeo tefiesjtec erant teftes adhibendi, 
Debueram potius fua pignora detmiffe. 
^unffubilcKcufajfetcam, quktfalfafuiffet. 

Digitized by Cui ii 




-Pi OVIDII HASQ/NIS 
Cui dimififfet tot pignora, tpucnifi numir ‘ i 

Acceptis,non debuerat dimittere cuiquam» 

Sed uoluldomtna mea fic exponere larga ( 

T am fpecie g re,quod me cenferet amandum* 
Ofipceniteat, quod ab mitwmbi tantum 
Durafuit.fi perniteat,mibi fifficitJmo 
VUtonuUa,nifttalis,deletiat amantes. 

T .Alia dicenti mecum, fe quafiiogratis 

Offvrtfoluendam.ueniteccepediffequa ridet 
O fcclix dixit, tua tepraebata falutat, 

Qm odqjtuum fatium fit commendabile,dicit. 

Vlusqt modus fatio, grates tibi grata rependiU ■ 
Vt<$ fcias, quod te propter tua nolit habere* 

Sed pia propter te,refero fua pignora meem* 
Optio uutt tua fit,anfmt manfura penes te 
Vel tecumreferasueniens, ipfa potiturus. 
qm am cito nam poterit,profatiocredita reddet * ~ 


Corporis optati ,jcenus iuuatiftudamantes*. 

Tale decet, nec talepotefiexatiiodici. 

Hoc ferouenies ,fed tarde, ne modo quartui 
Addatur tejbs,quartum non uuti adbiberi. r 
Hec pofjuntfolt duo, fi noutertUmadjit* 
Vnicafufficiam uobis feruire duobus. 

Tefibi,fe<f tibi, manus ejibacvna datura. 

H is ditiis abit,hmitomibi pignora tradens» 
in fero uenio, mecumq iocalia porto. 
i$ec retinere uolo.gacu fuerint data, credi 
' Ex<w» 

Digitized by Vj( * IC 



DE VETVLA LIB. It 
E xluucfemperei.namqui referitur in uno 
Verax,credibilem fe quantum adplurima reddit* 
Ef nifi rupta fides fit fer mendacia,'durat. 

N on quia no multifmt,qui modicum bene reddunt, 
Vt maiora flbi credantur, fed fecus efl hic . 

Nane# datum femel hoc multis praeponderat unum» 
Aduento,feruat<$ fora ancilla parata. 

Mac introducit, mox lectum mittit in ipfm, 

Et quia me fallax aliifi deceperat, ipfam N 
Attredo manibus. reflpondent fujficienter 
Singula, frons fedesoculi,nafus,labra,mentum» 
Sentio ridentem, ruo totusin ofcida. quidplusi 
Nudusfufciphr cum manfuetudke multa. 

Totus in antiqui dcleflor amoris odore. 
Quafuerat^nemmiff r iuuat. quanti^ fuiffet 
Integra,fra&a docet.nunquammatrona totcmk 
fracipue pofl tot p artus ,fuit aptior ulla. 

NuUa$ munda magis fuit,aut melioris odoris . 
Quod fuperefl,taceo, fatis efl dixijfe,quodunum 
Venimus k le&um, quod utri<$ fat egit uter 
Qui cumpacereceptus eram,cum pace recefli. 

E C cemeis kuifceribusnoua rixa creatur, 

L isgrauis,tra fures,odtu memor ale, perennis 
Kancor,inhumanus flrepitus, cogreffh dura, 
Quafiio difficilis, quam nulla folutiofedat. 

Cum recolo tacitus,trutmanteq mente reuoluo. 
Quid fortuna mibi dedit, &quid cafus ademit. . 
E uebor huc illuc fluQuam, bmc gaudeo multum 

Quod 


Digitized by Google 


IL 


- P. OVIDII NASONIS 

Q«o<f fuper optato tam longottmpore,uicll 
Inde memor rurfum,q tarde iliceto, trtflof. 

Qy<f d nullo reditura ntodo fit fta&afenedui* 
Auget latitiam deffderium diuturnum. 

Auget triftttiam pigra defiperatiojterum 
Ipfam latitiam nec deffreratio tollit. 

Nec defyderium ualet euacuare dolorem* 

Adiuto conferte fuo conflantes utroq,* 

Ef tamen inter fe non pojfunt pacificati* 

Que fi concurrant,neutrum neutro fupetatuTt 
Nec fi libentur, nutum facit ipfa flatera. 

^ Vis doceat domina gratesfic futuere, quod 
i 1 non 

ingratus uidcarftec fotuere largius aquol 
Hac eflfumrnaquidem, quodgtates debeo mixtas 
Nec bona,nec mala, fmtfibilonga. fedabbreuietur 
Si mala fmt,place2tquo$ fi bona. DiflfUtCfyqua 
Nonfic trifletur quod fit penitus fmerifu, 

Nec fic latetur,quddfit penitusf me fletu. 

Si f ibi fiat bonot, macula fine gloria non fit. 

Si uituperium,uelox obliuio tollat. 

Si fit ei damnum, pro parte tamen releuetur. 

Si fit ei lucrum, proparteq^ damnificetur. 
Siquandomctuat,folatia concomitentur. 

Si fit confolata,metunon fit caritur a. 

S edfemper morbo careat. fatis cftfibi morbus 
Vefjimus, irrethebiliter ruiturafene&us.. 
fermixtas grates fic omnis amica meretur, 

r . Q«* 

Digitized by VjOOQIC 



( 

de vEtvla lib. ii. 

Quanlfl fiat anus fe non conccdtt amico. 

%t mea non babeat melius uel peius eifdem, 

Sifua culpafuit.Sua culpafuijfe uiaetur. 

Cum memorem fadiuetnlajc confiteatur, 
Namfa&i uetulanifl confeia primofuiffet, 

Kon fepofieius memorem cortfcffa fuijlet. 

Nec tamen omnis anuscfi talibus annumeranda, 
Scmper eritiuuenis mibi , quam fle Mueteraui, 
Hac autem me cum quia non fuit inueterata, 
fiiflpUcet at <$ placet placet obtkuiffe.fediUl 
Cuifemper fuerit tam cbara iuuencula,quodnott 
Attigit ad uetuiam, non efileuc continuare. 
Attendas uetulammecum non imieteratam. 

N am iuuenesmibi femper erunt, quot mueteraui. 
Nec minus atmofamfum quafitums, eo quod 
Vius timeo ne deterior foret illa priore 
Quam ft>eremmeliusfa£turam,pracipuccum 
Hunc quam primo mkus ptafumeret eff e potentem 
Ut dici pofietjuetulus tam deflpit ifie. 


SECVNDI LIBRI 
FINIS. 


Digitized by vjOOQ 


?*> P-OVIDII 

NASONIS PELIGNEN ? 

SIS DE VETVLA, .LIBER . 
TERTI VS. Inquodefcrtbitqua* 
Uterui&urvseft,deTcli&a 
itttOtt, 

ST* funtcduff* propter quas amodo neto 
W Vluetc , ficut eram folitus, ticcfubdctt 
I -collum ~ 

I Vim intendo iugo, neruos carpetis amotio 
I Sed quoniam nonufquecaret maturafe* 

*Jm> neclus 

lnftdijs,& adhuc tentatlo plurima reflat. 

Quid faciamt repeti neiocos f quibus anteuaeakM 
T>cliti4t,quibus utebar iuucniUbus anniti 
No» repctam.quia tunc etiam non mc rekualant 
A cbar* cura,nectis ohtiuio cur* 

Talis mcft,defyderiumpotitfS reuocarent. 

Et dici pofietjUrtulus iam defipit ifie. 

Sed fcioquid faciam: fiudio compteBar anhela 
Lucem,quam mecumdixipriuteffe reclufaitu 
Lucem do&ma, qu* rerum jedula cauffas 
KmtaturJubUmis apex inpbllofopbia. 

Lucem doftrmarfu* cum fit calica,terra» 

N on dedignatur, fed in exilio peregrinat 
Ifio nokifcum \folatia uera nuniftrans, 

Digitized by VjOOQ 10 





DE VETVLA LIB; UT. 


A Dijciamy iocos dociles,matbejkqfcquacet 
Sumptibus ejciguis aliquatenus adificabo. 
Concernes ad materiam geometrica quadi 
Sic abfhrada quidem,quod nofinemateria fmt . 

A Igebraif memor,qui ludus arithmeticorum. 
Admittam ludum,qui titmimacbia uocatur . 
Inueniam fi difcipulos,quia non nifi pauci 
Sunt hodie,matbefim qui cenfuermt imitandam '. 
De cantu capiampartem,quam NLuflcafer ibit. 
Adq,- creatoris laudem,mea cantica uertam. 
Afcendamin catum,fi dtpnonftrotiopennas 
Annuat, & curfus afitorum uerificabo . 

I nflrumcnta leuans, & feribam pofieritati. 
Qualiter inueni loca fmgula tempore certo » 

Vf conferre queant ficut fecere priores. 

I N de creatoremper res intendo creatas 
V enari, & demum per rerum quarere cauffast 
Caudam,ktteUedu eu tranfcendentefupremam 
Sciturus per eas, fuper omnia cui reuerendum. 

Cui medeuoueam perfedo corde Jics ty 
Confumpturusinbis, quos nutu eundamouetttis 
Significatores,ueUa Infbrumentajederunt. 

Ter qua, prima quide regit dia cauffa, prout uulti 
De' quibus m maiore ineolicetinueniatur 


Ubro,quod dixi Platonica uerbafequutus, 

Heu regio foret ulla fuis animalibus orba. 

Afbra tenent cale fle fotum, formeq deorum. 
Hontnbicnifi quodeertuefi uolo dicere, quare 

E Dif* 

Digitized by VjOO^lC 


T. OVIDII NASONIS' 


Diffinire neceffarium non cflmodo,cumnon 
Conflet, utrum uiuant ccclefli^cerpora, nec ut 
Affirmare quod efl t onerum,incertum# negare . 
Sedquocunq modo fmt,certa indagine conflat 
Quod quamult diuerfus eisftt motus, eantq 
Nunc celeri motu,nunc tardo,nunc retrocedant» 

E t nunc dire&e, nunc aut fcptentrio furfum 
"Efferat,aut retrahat pars meridiana dcorfum. 
Hunc grande paruamne putes diametron habere» 
Compofitus tamen efl diuerfus motus eorum 
Motibus exxqualibus orbicularibus in fe. 

Et numeris certis,&certa legcmouentur. ‘ 

Hoc etiam conflat,quod mundi motus obedit 
Hic dementatis,ficut longus docet ufus. 

Motibus ipjorum,nec contradicere poffunt 
Hiquicunqmtnus nouerunt,dcjficiunt,& 
Dentibus mutdiaprafumunt dilaniare. 

Prima per ipfa quide regit omnia cauffaproutuuU 


Organa funt primi,funt mjlrumcntafupremi. 
Cuius amicitias hic fi mihi comparo , nulli 
V oflmortem teneor obnoxius effe deorum. 

Q Vicquid enim teneat de di/s fentetiaprifea 
Vnicus efl deus & domnus,cui dy quoque 
parent. 


Salua fit ipforum patientia, faluaq fi non - 
Effe poteft, ni fi diffitear quod'fentio,faltem 
Non dedignetitur,cumfltttratiotiUamici* 

Si rationibus experiar, fidifcutkm, quid 

Dic^jtized by CjO ' 


Credi 



DE VETVLA LIB. III, 

Credi conueriiatfuper agnitione deorum, 

V trum fmtplures, ucb,forte fit unus eorum 
Qui dij dicuntur,pater & deitatis origo . 

Quod fi(ic,iam funt utrtutes particulares, 

Et non di}. nifigrammatices accommodet ufus 
Hoc nomen, acus,ad uhtutes ftgnificandas 
Omnes,quodpotius deberet abuftodici. 

Tunc ydiomalisbac diciquafliopofjet, 

Qua modici pretij reputatur apudfapientes » 

Atfinon licet os in coelum ponere,certe 
N on poffum cogi,quin credam, quod mihi difiat 
Mens, quae de coelo mihi credita dicitur ejfe, 
Ergo loqui liceat de primo principio,quod 
Sic eji principium,quod non eji pmcipiatum» 

Et quaeratur,utrumfint plwrcspHncipiantes, 
Exempli cauffa,ftcut quidam pofuerunt ' 

Vt bona principiet alter, reliquus mala. Vetfit: 
Vnicus amborum,diuerftmode licet,audor. 
Quocirca dico,quod cauffa fui mbtleffe 
Tmcipium ue potefl, quin omnipotens etiamfit. 
Nec decet ejfe deum, diurnum dummodo nomen 
R ejlmgaturad id,quod non eji pmcipiatum, i. 
Sicut praedixi.quid enim iuuat ejfe deum, fi 
Non eji omnipotensi deitas$ quid addit eidem. 
Omnipotentia fi circunfcribatur ab ipfoi 
At uerum nibil eji adeo proprium deitati 
Sicut poffejtec id dignum eftdeitate, niftfit 
ferfedum. quare fi hoh eji omnipotens quis, 

c _,§cfc>gl Nec de* 


/P. OVIDII NASONIS 
Nec deus effe potefl.fequiturq, quod omnipdtetet 
Si non effe duo pojfmt,nec diflduo poffunt. 

Dij quoq>ftplures,&plurcs omnipotentes* 

A Kguo ftc igitur: Duo fi futtt omnipotentes, 
A c per id xquales.aut bic dependet ab iUo 
hutndi nam fi fic, bina oipotentia non efl, 
Sinon, iflius.poterit contrarius e fle 

ille uoluntatLfua, fi uelit,impediendo * 

faSta, ueltdius econtriforfitan iflc. 

N amfi non po(fit,iam non eji omnipotens is* 
Siuetopoffit,alius non omnipotens efi. 

Sic igitur rebus m dependentibus afe 
Omnipotentatusnonpoffetineffeduabus ; 
Quarenec deitas.Tantum eji igitur deus unus 
Strennuus , cxcelfus,fupet omnia glorificandus» 

H ic deus eji uirtus quadam,q tranftlit omnem 
Wirtutem:uirtus fuper ohn fimplicitatem 
Simplex, a noflra fic cognitione remota 
S implicitate fua,quod per fe Jcibilis ipfa 
Non e fla nobis.»on $ de parte fua fit 
Defedus,fed nos bebetesfumus ad capiendum 
Effe rei, uires noflrasita tranfgredientis. 

S ed nec habet uirtus bacati fit prima,prius fe 
Ter qifod m ipfiusueniatur cognitionem» 

Quare non nifi per fua pofleriora fcietur. 

Qua funtres omnes q/uas mundus continet in fe. 

. Nam mundum deus ex nihilo , mundana# fecit 

Solut 

gitlzed by CjOO^Ic 



DE VETVLA LIB. nfc 
Solus ab at er no. Sed cum non pojfet apud fc 
Tanta pati bonitas ; etiam quemcunq colorem 
tnuidia, uoluit quibus efiet largus habere. 

Et primo,duo:materiam, lucem# creauit, 
Vtperquodfletttbicmundusbaberet,&exquos 
Sed qutmateriamuult informem medttari, 

Cogitur ut fkut putidum,meditetur eandem. 

Nam quantum nibil ejfe potefl & fine carere, 
Whtttum# quod efl, & formam confiat habere. 

E R gomaterta,qua fe reddit meditanti 

Subpun&i fpccle,lux illa fuperuenit.&cum 
Sitmanifefiatrix, ad formam fufeipiendam 
Aptat eam, quoniam per totum digerit tHam. 
Igniculis# fouensjpartem diffundit in omnem. 
Motibus oppofitit faciem diametron ubi#. 

» Cum'# fit ambarum finita potentia, flandi 
Terminus efipofitus,quo fifiitur utra#uirtue. 
SUUcet extendens extenfa'#.fic ut in illis 
VluS nec agente potefipaticns,ncc agens patiente* 
Commcnfurat eas eadem proportio, ftc<$ 

Crementi motu cejfante,refledttur infe 
Hac fit ffbara uia, talidiftmda tenore 
V t pars interior fit denfior apta quieti, 
in qua plus de materia,de luce minus fit. 

Vars fit & exterior fuHilis & apta moueri, 

In qua plus de luce, minus de materia fit» 

Uacpars bumanamfpectemregit, iUa#pafcit. 

•E $ •■ P ctr* 


Digitized by Google 


P. OVIDII NASONIS 
O rropars febarae,medium ^poffidetj&eptae 




S ic connexa fibt diuifa,quod alterutrarum 
Vires oppofttas, medium commune maritat. 
Inqnoucmccclosextmfecadiuiditurpars. 
Quorum forma qua fi tunicatam contineatfe» 

In quorum feptem propiori i farte planetae 
Septem difcummtjdiuerfu motibus adi. • 
Horum juntfuperi, Saturnus,luppiter,& Man^ ■ 
Sol medius, fub(ole Venus,pracepstpfub iUa 
Mercurius,terrxq propinquior infima Luna* 
Stetfas,odauum coelum fixasbabet,uno 
Motu contentas., utmbls cmtrarietas fit 
Tanta,quod unicus ejl ubi corpora plurima, moto* 
Et rurfum,motus ubi corpora fmgula,muUL . 

A D nonum coclu,quantu ad nos,ordine primu 
Quantum ad naturam,didum quoqftemobk 
te primum 

Hullum corpus habet. fcd luxdiffufapcripfum, 
Quantum materia radtx remouetur ab ipfo. 

Tanto concerni potuit mwusjtt fleret lux 
Illic uifibilis.nec enim nifi materiatum 
Vifibus offert (e,motu lux ifladiumo. 

Coelum fici materie radice remotum 
Tam rapida uirtute mouet, tantocp uigore 

Qircumuoluit, ut zy coelos fecum ttabatomneu 
In fe contentos fecum circumrotet omnes 
Qo$e die$ femet,& mundanum fuper axem, 

Axfc 


Digitized by Google 



DE VETVLA LIB. m.' 

Axh mundanus efl lmca,qux quia tranft 
Per centrum vumdi, ««$• polo finitur utro$ 

Maior C4 nulla eflflmmotaq; folaquiefclt ; 

£ oU quiefcit, fed non efl longiffima foU 
Exclufa maiore,potefl aqualu haberi. 

Circulus ornis enim qui diuidtt m duo flpbaram t 
Maximus efl, pariter q,-fuus longiflimus axis > 
Quorum qui fupra mundi componitur axem , 
Quitis defervit motum rcuolutto primum , 

Tticitur aquator, Or dicitur xquidialis. 

Sed quia funt multi motus prata memoratum 
JHis o&occelis,unus tamen efl generalis. , 

Et fuper axem,qui mundi decimat.ab axe 
Ver quintam decimam modico minus,&fuus orbis 
Non efl aquatore minor,qui dicitur orbi* 
Signorum uel zodaicus,quantum^ recedit 
Axis abaxe fuus declinat, CT orbis ab orbe. 
Ccclorumq;fub koc motus defcribitur o&o. 
fffJLdquiacetlos bosmotusuebementiaprimt 
*SVmcit r nccpoffuntipJumuf$feqiii, reputatur 
^^lpforum motus primo contrarius effe. 
Nontamencfb,fed id incurtatio uifibus offert, 
Vmcuuttfr<f magis, quanto magis inde remoti* . 

E t quia taxdior efl, udocior effe utdetur . . 

N<q» luxilla mouensyuirtuiefl. immediate 
A primo motore fluens in mobile primum* 
fLtmouct ipfttmfic, utmotornonmoueatur 
UdmaHetimJUOtus l licet illa neeeffcmoueri 


P. OVIDII NASONIS 
S it,qu*cunqmouentcontd&u. non tamen (IU 
Qtj a uirtutemouent,idcirco necefiemoueri. 

A Mplius hoc caelum fic hac uirtutemouetur. 
V t nunqua totum mutare locum queat mfc, 
S ed fola parta eius mutant loca, quando 
Cucumuoluuntur.quia motus is orbicularia 
Cui nihil oppofituntjfemper durabilis ergo 
Sefe' continuans in partem femper eandem. 

Et circa medium , quia nec leuenecgrane coetu efU 
Afl elementorum lenitas ubi uel graukas ejl y 
Efi motus redus . quia quod grauitate mouetur f ■ 
Ad medium trahitur. Et quod kuitdte,recedit 
A medio, quorum fibi motus oppoftti junt, 

Ad loca tendentes diuerfa.quibvsfibi nadif r 
Quodlibet in propria regione quiefeit eorum» 
lndenec extrahitur t nifi per motum uMcntum. 
t -J-A mundi partes, cockftitfcilicet tUa, 


J~l Hac elementarii,mundoferuire mmori 
^Hon dedignltur. uumdus minor ejlho,cuius 
E coelo uitaeft,&uidusabbis elementis* 

Sic didus,quia fit mundi maUrrk ad inflat 
¥a{lus,conuerfolicetordineuiamquoditt Ha 
Groffius eftfiacet in medio,fubtiliasextra* 

Hic uero latet interius fubtile, uelutfunt: 
Cor,cercbru,nccn6 <& epar,dominantia membra 
Tefltculiq, Ucet flutabit, fum tamen extra. 

Oh generaUuanfork auxiliantis egentem, 
ifta quidempice certorum, funguntur in ipfo. 

E tqui 

Digitized by Google 



DE VtTVLA LIB. III. 


Ef quibus efl fertare datum, fpecialiter iftis 
Scilicet arteria pulmo,trachaaq cordi, 

Vena fel,& fplenepati, neruiq cerebro. 

Senfus & motus,&femen dantia uafa 
T efiiculis,[iomachusq; coquus generalis eorum i» 

S OlUi corde manet, & in arterijs dominatur, 

V iuiflcans per eas totius corporis artus. 
Mercurius patulampulmonis babet regionem, 
Tracbaamq-uociferam, linguamq loquacem. 
Tefticulos Venus,& qua femen uafammtftrant, 
Sortitur.fedeparlouis efl,ftcmacbusq cibator. 
Splen Saturnus babet,Mars fel, & Luna cerebru* 
Stellatum ccclumneruos, fenfus babet, atq 
Honum,motiuos, cuius rapit omnia matus» 
Virtutes iterum potes affignare planctis. 

Et naturales m primis. Appetit ergo 
Mercurius,retinet Saturnus.dirigit autem 
Juppiter,expettk Mars,\pafcit Luna,nutrit SoL 
AXif Venus generat, ijfdem quoqfic animales. 
Sentit luppiter, & Sol cogitat ac ratione 
Vtitur.ac meminit Saturnus, Luna localem 
Exercet motum, difcemit Mercurius, Mars 
Iram fuccendit, dcfiderium Venus auget. 


C Ompofkos itidem dabis humores elementis* ' 
Aeraftnguis babet. babet igne coler a, terri 
Melia,fiegmon aqui.fedrurfus omogeneorti ’ 
Membrorum quadam funt horum danda quibufdam 
Offaquidemterrefiriafmt } aquea% medulla. , 

E 5 A ‘crea 

Digitized by Google • 


P. OVIDII NASONIS 
A crex carnes,cutis ignea,extera claudens 
lnfe,ficutibi tria ctrcumple&itur ignis* 
btjhribuunturitemfic officialia membra 
Arce manem caput infupera. uiti datur ignit. 
Venter aqux,dorfium terrx, manuum^ pedum§ 
Ramos 4 ter balet, cuius per inane ungentur. 

Sic hemo maioris eft mundi fa&us adtnftar. 

Sic bommemcceU# regunt,elementa# pafcunt. 
Sic homini totus maior mundus famulatur ,- 
Sed /pedalius eft coeli pars una dicata, 

Vt proprie peream fteciesbumana regatur*. 

N am quamvis bommi totum coelum famuletur. 
Appropiat a tamen eft cuilibet atekmentk w 
Quadam pars coeli, regionemfol regit, ignis. 
Materiam# cometarum fublimatadipfam. 
Subtilem# leuat pro dando rore uaporm. 

Inde minoribus eft datus aer quin# planetis. 

Ad quorum motum mutatiotemporis omnis 
Accidit.ueniuntniXjgrandojonitrua,fulmen. 
Venti# & pluuix. Iunxfequitur mare motuum 
Accedit# ad nos, quoties ad meridianum 
Luna uenit, quoties & ad orizontarecedit^ 
tortius accedens quoties afeendit ad augem 
Orbis luna fui, cuius centrum quia diftat 
A centro mundi, nomen quo# traxit ab inde, 
Cuftpidis egreffx. ftmili# modo, quoties eft 
Orbis m auge breuis,quem nominat ars epicydum* 
Et quoties uttiuf#Jfimul confccndit in augem. 

V iftfh 


Digitized by Google 



t>E VETVLA LIB. III. 


Efi fictitplus effe potift acc^fto fortis. ; 

Tunc etiampifces melioret funt ad edendum. 
Tracipue, qui funt in conchis degeneratu 
In terra tandem fiella fixa dominantur, 
Adnumetu, quarum datus e fi numerusffiecierum. 
Cuitamen ex fiettis qua feruiat ex ffieciebus, 
Nefcitur.fedbomo regitur ffiecialitcrorbe 
Nono,qui coelos & continet, est mouet omnes 
Vnde fit,utficut ftellarum motus obedit 
Et trahitur, caeli quod continet omnia raptu. 

Sic dominatur bomo eundis alijs jficcietus. 

Sicut fst'm caelo lux efi,fubtihor tfio, 

SJc bomo dignior efi,mcntis<f capacior alta. 


Sicut (srboc ccelumprtmus fouet immediate, 
Sic bomkilt.jfiecicm fuper omnia diligit idem. 
T cum de eundis fit cura deo jpeciebus, 




Cogitat, in quoru funt eunda creata fauore. 
lUk practpuc dans quandam nobilitatem, 

Vim ffieculatiuam diurni munus honoris, 

E a quod dignatus fibi nas e fi afimilari. 
Infmdenda creans tpfam,kifimdens'cg creando. 

Ac alia uires anima cum commoriantur 


Qwtes, corporibus fefeparat unica uis hac. 
Corpore nec pereunte perit, quoniam licet ipfa 
Non fit ab atemo. pofiquamtamcn incipit ejje, , 
purat in aternum. cuius quia conditiones 
gemas quafdam hmeniunt ,fub tempore quafdam 

Duce* 



V. OVinit NASONtS 

Dixerunt,quod eam fador lucis creat, inter 
Tempus <& atertiu,confincmarnbobus,ad inflor 
Orizontis, qui duofemifpbaria mundi 
Vifum fcilicet a non uifodiuidit aque. 

Separat autem fe,quoniam de corpore toto 
N onbabet organicam refpondentefibi partem* 

Efi igitur fine fine manens cum caperit efie. 

H Orum mundorum,nullo deus ifle iuuante, 
Materiampotuit,fciuit, uoluttq creare. ' 
Acipfos de materia formare creata* 
Maiori lucem infundens,animamq minori* 

Et placuit ftbi,quod tales effient duo mundi, 
Quodqidu<£partes,quasmundusbabetminor effient 
Mac finibilit,& femper durabilis ita* 

Ef quod maiori motus efient duomundo* 
Micfinibilis, <&femper durabilis ite. 

Non tamen uniuoce fumatur,fnuper,utrint^. 

Namfemper durant animafine fine manentest 
SedmotUsceffarcpotcfl,duraffe<$ femper* 

Semper enim durat, quod tempore durat m omni* ' 
Ei motum tempusq fibi liquet tfiecdaua. 

N am nec motus eritfme tempore, nec fine motu 
Tempus.qua ftcut cccpifSe flmtl potuerunt, 

Stare fimtil poterunt, cum terminus affuerit. qua* 
Conditor impofuitnec eum nouitnififolus 
lmpofitoT.ficut$ftt,utdurantcperenni 
Motu,caufatur perpes generatio, fic, O* 

I fle flatus cauffat uitam fmefine quietam. 


Digitized by Google 



DE VETVLA LIB# III. 

VI quod uberat hic ad tempus m bis elementis} 
Viuat maternum fuper orbes glorificatos. 
t)c rationali dico,cui uitafuperflat. 

E R go flatu uenienteflatim flent noua cunila, 
S conate namfimili flatus tnnouat oia.ficut 
Et motus generat . Cccli,generatio,moti 
Efl effetius,& eiufdcm functi io flantis. 

A d motum caelum fintti temporis e fle 
P ertmet.ad flans quo$ quietum,pertinet effc 
Aternum,ftxum$ manem & glorificatum. 

Porro flatum, fcqukur furretiiotam generalis, 
Quini prata motum generaliter omnia flabunt. 
Ergo neceffatio, noua fient omnia, coelum, 

Syclera,mundus &bic.&corporanoflrarefurgct V 

S lflet motus ais. fic efl, fcd flare neccjfe 
Nonjfl. & quamuis fit naturale refolui 
Quod iunxit natura, tamen nonuult deus iUud 
Quod rattoncbona iuntiumfuit,ufercfotui. 

Vnde fit,ut quicquid natura folubile iunxit , 
Sancieritbonitate flta diurna uoluntas. 

Hac ais, bac &ego,fimul micapaflciendis 
Omnibus organicis non fufficit cndelecbya. 

Efl animatus & bac, aliquid, quo dicitur una 
Qualibet illarum, quo differt mnis ab omni. 

M uao motus non flet, generatio fempa 
Continuabitur.&fpecies humana, creatas 
I nfufasfy nouas animas flbi multiplicabit, 
ieparatautem fe uixtus anima ffcculatrix 

Digitized by PfOp 



P; OVIDII NASONIS \ 

Propter eam cauffam,quam dixi.fic animarum '' 
Infinitus ait nnmerus,ndturafed ifludt 
N on patitur,nec flare potefl , quare rieq,- primum 1 
Sic flabit motus, fic corpora noflra refurgent, 

Ad proprium corpus anima quacunyrcuerfa. 

N on quod Deucalion fit Pyrrha futura, fedtUui 
Corpus ulem numero,quod habebat,uter^ refumet» 
Vr quia promeritis reddenda efl gloria,pana 
Pro culpis,proprios a&ores quaq; fequatur. 

Sic mutabit nos excelft dexter a, folo 
Verbopiam flandumftiufferit,ilicoflabit. 

N on ut diff>luat, qua iunfla bona ratione 
Sunt, fed ut in melius commutans, fanciat illa v 

F O ite tuus tamen id non fuftmet mtelle&us. 
Ignis reliquiasftcmmelius renouari 
P ojfe, quod et memini dices hac de loueuerbd 
TLffcquoyin fatis remmifcitur affore tempus, 

Quo mare,quo tellus,corrcptaq; regia cati 
Ardeat,& mundi moles operofa ktboret. 

Sed de hoc no efl uis.it enm qui.ptimocreauii 
Omnia de nihilo,reparare potefl ea, multo'' 

Tortius ex aliquo,renouandomodometiori. 

H ic deus omnipotens efluirtus illa fuprema. 
Cui medeucueo, cui foti confiteor me 
Totum deberi, cui foti debeo grate s 
Tamdegratuitis q naturalibus, ©• quam 
Yortuv* domJfii mc iudicefoti ' 

Debetur reuetentia,debetur famulatus ♦ 

. Digitizedb,GOOgle V ,HuiUS 


. »£ VETVLA tlB. ITT. 

Huius amicitias bic fi mihi comparo, ffero 
Quod meliore gradu cor an fe flare iubebit. 

Huius cultorem me repromitto futurum, 

Dum tamen ipfe trahat, quia fi non traxerit, ipfl 
N emo placere potefl, & ad ipfum nemo uenire. 

H ViusetobutmMmerear mendniffc,pri’is qui 
Adueniant anni,quos dici non placituros. 
Sol ut obumbretur,&flelU,luna#,folis 
Lumen.poft pluuiam redeant nubes,iterato 
C uftodes# domus, feu fortes commoneantur. 

Qui'# uidentperparua foramina contenebrcfcanU 
filii commis obfurdefc at,furgere mane 
Quafolet ad uocem uolucrk, ducant'# molentes 
Ocia, formident,timeant# excelfa uiarum. 
flore fuo canefcat amigdalus,imminuatur 
Capparis in lumbis,impinguetur# locufta. 
Rumpatur funis argenteus,at# recurrat 
Aurea uirga ,fuper contrita ftt hydria fontem. 
Ciflemam#fuper confringatur rota,puluis 
Interram redeat, fed Uber ffciritus ipfum 
Euolet ad dominum,qui defurfum dedit illum. 

T Emporis illa dies finem faciet mibt.uita 
yUluro meliore quidem, fi reddidero me 
Gratumfadori,largitori# bonorum. 
Tracipue fi feruierofibi, fi bonitatem 
I pfius furmam,dilexcro corde tenaci. 

Mente'# perfida, fi glorificauero laude* 

Hcue creatur* cultus impendero, dignos 
'• : ". . Malea 

• Digitized by VjOOQ 10 



P. OVIDII NASONIS 

Maleftatc fua,fed reddendos fibifoli. 

Sic igitur metuenda dies no e/i mibi mortis. 

Et fi non alias,ideo faltem,quia finem 
Exiliofaciet.mors regibus,exuUbus'^ 

Communem patriam par at,& cdmuniter ornet 
Vrbefua recipit,nullos inde relegat. 

P Orro non penitus caret utilitate,quod ipfa 
Terminat exiliu, quale eft habitarefub artio, 
QualeGetbas mter.quiaproximitateGetbarU 
Deterius nihil efiepotejl,ubiuiuere certe 
N on aliud reputo,q mortem continuare. 

Quamui* effe malam tnortcfup.er omnia dicant: 
Nonnihil ejl finhemalu.malafimtbona,fhem 
lmpofitura malis, nonfemperuiuereuellem, 

S i non conceffum fimuLeffet ppffe reuerti. 

N am quoniam reditu mibi iam fperare negatu efi 9 
Opto mori, fcd fi mibi uiuere forte liceret 
Itt patria, grauior foret cxpedatio mortis. 

-jk -jEcme quorundam deterret opinio uana , 
Qui dicunt animas apud mfernaliaregna ~ 
^ Exercere, quod hic exercuerant, quia uerti 
Si foret boc, non exiliumfugeremmoricndo 
In melius, quod fi dixijfe redarguar iUud, 

Non fuit boc,quia fic fentirem, fed quia uulga 
Cum loquerer, uulgl decreta tenere uolebam* 
Verior <sr potiorfententia pbilofopborutttj 
Illorum proprie,quos illa fcientiadiues 
Occupat afir orum,qulpartemtudiciorum 

i ' Exct* 

Digitized by VjOOQIC 



* DE VETVLA LIB. III. 
B.xercent,& principiorum reddere cauffas 
Sufficiunt,uarios effetius inde probantes. 

H Os apud imenies,quidfignifleare planetis, 
Quid ftgnif, domibus ue datum, quia circu* 
'lusipfe 

Xiiuiditurbimo de per lisfex flgna, domotty. 

H ac diuifio naturalis,&haecfitualis, 

Diuerfasq trahunt uires ab utrafy planetae. 

Q«i cum fintfeptem, duo funt ibi lumina magna• 

E flif plancta diurnus fol, no&urnaig luna. 

■ Ef rurfus,fol mafculus eft, & fcemma luna* 

Sol calidusftccus eft, bumida frigida luna. 
Pertinet ad fblemujjtus aQiua caloris. • 

"Pertinet ad lunam paffiua,fedbumiditatis * 

S ici j pofr/l /of ffon/us, tunacg ftponfa. 

Ex quibus in mundo res omnis babet generari. 
Humorem luna,praftante<g fole calorem. 

P Oft/olis lunaig faces,funt lumina qukitg 
Propter naturas totidem, quia funt elementis 
Quattuor affines, commixta ex omnibus una ♦ 
t rigidus & ficcus eft Saturnus,calidus^. 

Mars eft & Jlccus.&luppiter eft calidus,fed 
HumiduSyOtcg V mus eft frigida bumida.mixtus 
Mercurius,conuertibilem fe reddit ad omnes. 
Kurfus Saturnum dicunt, Martemig malignos. 

Sed plus Saturnum,Martem minus. Ex aliarg 
Parte I ouem Veneremque bonos, plusbunc,mi* 
nus illam. 


1 Mixtum 


yGoogle 



. K OVIDII NASONIS 
bAixtum Mercurium ponunt inutro^ uiciffimi 

E X bispmcipijs funt inter extera multa 
Conati dmmftellarum reddere cauflam} 
Cur fit nona domus fidei uel religionis. 
Nam cum Saturnipt circulus altior ,'mde 
. Incipiunt, primxqi domus uenantur abipfd 
Cauffas & proprietates . Iterumq fecundae 
A loue quifuccedit ei, fimiliq; deinceps 
Scemate per reliquos, donec fitfeptima lunat* 

I hdcreuertaturoftaua domus moderanda 


Saturnofoftnona loui,nifi Iuppiter ergo 
Significare fidemper prxnarrata probetur* 

Nff poterit domuinonxpraefare, quodipfx 
Significare fidem pofiit uel rclig tonem, 

Sedquodfignificet,fic per pracdi&a probetur, 

F Ortunas I ouis & V eneris prxdiximus efle, 
Maioremq loui dedimusi,Veneri mkiorctgty 
Cum<$ dux uitxfmt,prxfens atq; futura., 
Dignior iUa quidem qfitprxfens, ideo quod 
Plus ualetxternu,qudm quod pro tempore durate 
Propter id ejl Veneri datapgmficatio,fuprat 
fortunas huius mundi, fit gratia uerbo, 
ludos,&cantus, ornatus at$ colores, 

Quodqi per olfadum, gufitim ue iuuat,Coitum#* 
E t concludendo breuiter fuper omnia mundi 
Gaudia, quicquid in bac efl deledabile uita* 
Sicqlouiceffit uitx fortuna futurx. 

Affertiue quam nuUus deferibere poffctj 


6 E VfiTVLA LIB. IU. 

I mo ncgatiue vult defcribi.quafi dicas 
Qua nihil efi melius,nihil eft iocundiusufquami 
Quod cumnonpoffit,nijireligioneflde<$ 
Quatenus adquin,merito quoq luppiter illas 
Significat,merito domui noruc dedit illas. 

Ex quibus ulteriusucnabimurjtt uentamui 
In uite facti venturi cognitionem. 

S lgnificarcfidemlouiscfl &religioncm. 

E rgofecundu quod comple&itur ipfe planetis 
Et fidei fecciet debent dtuerfiftcari. 

Sicqi fidesfuntfcx,fednonnifiquatuor ufcg 
“Tempus adboc prafens latas invenimus effe. 

Si compledatur Saturno luppiter,exquo . 
Saturnusgrauior eft omnibus,tpfe<$ nulli 
Jungitur ex aliis,omnes iungjtntur eidem. 

Effe ^es debet, qua nullam confiteatur 
Ex aAjt, amnes tamen inclinentur ad ipfant.. 
“Talis a at Utdaafides,& talis adhuc eft. 

Si Marti,Cbaldaafides credetur,apud quam 
Ignis adoratur^cuifignificatio Martis 
Concordat. Sed fi foU,/equitur quod adorent 
Militiam coeli,cuiusprmcept quoqfoleft ♦ 

Si Veneri,iam noftra fides convincitur effe . 

In qua ft Ubeat, quodam# licere putatur. 

Scripta licet fvper boc nondnm lex inueniatun 

E T quia quattuor has iamptaceftiffe uidemus 
Et reliquas etiam prafumimm effefuturas. 
Luna poftrcmam legem fore comjcientes, 

Fi Velquia 
■ Google 


V. OVIDII NASONIS 

Vel quid pofi alios eft circulus infimus eius. 

Vel quia lunaris motus corruptio,legem 
Omnem fignificattoUidebere peripfam. 

Foeda fides erit hac, quam rex m fine dierum 
Siuepotens aliquis uiolenter, & abfa colote 
Efi mduSturus. qui diurnum fibi cutium 
Vfurpare uolens,occidet & opprimet omnes 
Contradidores.nec tanta occifio, tanto 
Tempore,pro turpi caufjd pracejferit unquam. 

Sed durare parum poterit,quia luna figura 
Motus & lucis efimutatiua frequenter, 

A lite tamen legem luna,lex Mercurialis 
Tromulganda manet. fed propter Meram ’ 
rijtot 

Circuitus,& tot inflexus at$ reflexus , 

Difficilis credi fuper omnes lex erit illa» 

Et multum grauitatidbabens,multumy laboris » 
‘Obuia natura,fupponens plurima,fola 
Concipienda fide, quare dubitatio multa 
Surget apud multos,nodofa^ quafiio multa . 

Sed quia Mercurius fcriptura cjlflgniftcatar 
Et numeri, p er qua lex omnis habet fiabiliri. 

Et quia pracipue non qua funt temporis huius 
Mira, fed aterna promittet commoda uita 
' Tot defenditur fubtiUbus argumentis. 

Quod femper flabit in firmo robore^donec 
■Tollat eam luna lex ultima ,ficut & omnes, 
yel [altem fufpendateam,quia texubijtcquam 

Eradi 


Digitized by Google 



DE VETV : LA LIB. Ut 
Tr<edl(lusfublatus erit, ceffanteq fceda 
Lege fua, uel erit tunc confummatto, motu 
Stante.ucl ex alijspraedidis legibus, unam 
Omnes ajfument,&forte probabiliorem. * 

N am quia decepti fuerint communiter omnes 
Ad refipifeendum uenient concorditer omnes. 

T Vnc fiet legum collatio, forte uidetur 

Quod non debebit praeferri qu<e colit ignem • 
V el qua militiam cceli,quta nulla creat4 * 
Res efidigna colLRurfumludaea fides, <& 
Noftra, creatorem folum licet efle colendum 
Edoceant, tamen aeternum nihil mde mereri 
Tromittunt,fed quae praefentis funt bona uitae: 

Ifia uoluptates promittit, & illa fluentem 
terram lac & mei.lex autem Mer curialis 
"Dignior ejf 'e fide reputanda uidetur,eo quod 
Mterme uitx bona promiffura fit.ad quae 
N emo uenire potefi,nifireligione fideq. 

Qh* louls in fortem cejferunt,ftgnificantis 
Sicut prxdidum e fi,aeternae commoda uitae. 


Tcelix quifedae cauffas praenofiefuturae 
Voffet,uenturusper easin cognitionem, 

Qmfibi uiuendi modus aptior effet ad boc,quod 
Inde mereretur aeternae gaudia uitae. 

D icunt aftroru domini, qudd in omnibus amis 
V ightti,iunguntur luppiter <&patcr eius. 
Cumcp duodecies mfignistriplicitatis 
Vnius iwQlfmmtJcit tredecies, ut 

' . -DKiiedbyC^K^k A(;ci ft t 


P, OVIDII NASONIS 
Accidit interdum, tandem mutatureorum 
Ad fuccedentm coniundio tripUcitatem. 

Queunt confueuit coniundio maxima dici 
Quae fit in initio pundiuernalis. &ipfa 
T ofiquafi nongentos <?fcxagtota fit aimos, 
jpfo Saturno bis fex decies reuoluto, 

Significans nuncdiluuium, nunc acris ignes, 

Nunc terrmotusfiunc atmonat gravitates , 
Regnorum# uices permutat & imperiorum: 
Afialibiqu* fit, mutata triplicitate, 

Confueuit dici maior coniundio,fedam 
Significans,mutans# fidemper climata qu<tdam$ 

Et fit pojt annos quafi quadraginta ducentos. 

Y Na quidcm talkfcelici tempore nuper 
Cdtfark Auguftifuit, armo bis duodeno 
A regni nouitate fui, qu<epgnificauit 
Tofi annumfextum,nafci debereprophetam 
Abf# maris coitu deukghte.cuius habetur 
Typusyubi plus Mercurifuis multiplicatur 
Cuius frit concors complexio, primofutur* 

S eftdc. nam nufquam de fignisjic dominatur 
Mercurius tftcut mfigno utrgmis, illic 
Efi eius domus,exaltatio,triplicitas# 

Ter totum flgnum, nec non & terminus eius* 
inprimisfeptemgradibus^i&fypropbetx 
Habetur typus ibi,quamuisfub*nigmate . nan<# 

His in imaginibus quxdefcribuntur ab Indis, 

Ef G baldxorum fapientibus acSabyUmis 

' ' Digi^ized by CjOO^. Dicte 



EiE VETVLA LTBv IITi 
hicHur exuetcrumfcriptis,afcenderc prima 
Virginis iafacie,prolixi uirgo capilli 
Munda quidem,magntq animi,magniq decoris^ 

V luris honellatis. O 4 m ipfius manibus futit •* 
Spica fuflpenfis, <yuefiimentauetufia. 

Sede fedet firata,puerumif nutrit,puero ius 
Ad comedendum dans, puerumque lefum uocat ip* 
fim . 

Gem quadam,fedet&uir ibi fcdcmfuperipfam. 
Hac fcrippt prior iHe propheta Noeuencrandus*. 
EtdocuteprimogeriltutScmfiltu&eiuSi 
Hac autem cccliparsafccndcbat in hora, 

Q«rf cum Saturno louise fi coniun&tofa&a, 
Hi{pe%fignifkamfeHam,quiatripUcitatem 
Mutauerefuam,necnonetum proprie pun&uut 
Veris,uki fkriconiuniliomaximd pojlet* 
Tfrincipiopgnipropwr.fi forte fuiffe. 

Tunc & erant anni Gracorum, quin# trecenti 
At$ ponent menfes,cum terfexpene diebus* 
"rtOelix cui plene coniunBiotantapateret. 

T am<$ potens fidetpraclara ,pgnificatriXi 
■*“ Per quamuentura quaeruntur gaudia uita* 

P er quam cognofci mores & uita.propbeta 
VradiQi poffunt.fciriq pote fi per eandem 
Quodfmepeccatouiuet fuper omnia uerax % 

Et quod doQrina fana,quod clarificandum 
Portentis & prodigiis,,mirabilibus# 
yittutumfignis, qua certe pojfe patrare 

„ : :C'i (, H I N Ottep 


P. OVIDII NASONIS 
No» ejt humanum,fed digna deo potius funil 
Forte nec eft hominem fas ipfum dicere purum, 

N A m fup hoc puero funt olim muUa loquutt 
Quidam,qut uitam ducebant fpirituakm, 
Vtentes parce,fomno,potuq ctboq. 
Senfibiliqfuus elongabatur ab omni 
Spiritus ,©* domitafe furfum came leudbant. 

Sic mteUe&us intendebatur eorum 
1ntantum,quod eis pranoffe futura dabatur 
Velperfomnia,uelulgilando cadebat eorum 
ln mentem, pereosq loqui deusipfeuolebat* 

Ac ideo tales appeUauere prophetas. " 

Tales dixerunt, quodfic de uirghtc nafci ■ 

Hebeat unus homofimul&dcus,&quodutranque 
Humanam atq dei, fit naturas habiturus. 

Seduia poJStinUs non eft,hacclaufa uidetur 
P orta meis oculis, qu ia non inteUigo plane. 

H Oc unum noui, quod homo fieri deus unqui 
No» poffet. nam quod ex tempore coeperit 
effe, 

fttemum non cjic potefi.quia fi cariturum 
finefit,idcirco quod fit deus,amodo faltem 
No» fme principio poterit fore .fed quod utrofa 
No» caret,atemum non eft.etenim duo potuit, 

Et quod abaterno durruerit hadenus,&quod 
Hurct in atemum. quare, quod conditionis 
Non efi aterna, feri nequit amodo tale: 

< ! deus igitur atemuSinemo deus fit. 

Digitized by Hos 



H 


DE VETVLA LIBi IIT.’ 

Or uriumnoui ,fed nefcio ft deus effe 
Vellet bmo.fi uellet enim , cum funtrna uci 
luntas 


N onhabeat uel habere queat quibus impediatur» 
Poffetbmo fleri,cammqaffumere peiflet 
, Ac Unire fibt,fed qua ratione moueri 

toffet ad boc,egonon uideo.tamen undiquenor, 
yndiq perfcrutcr ,fi poffemforteuenire 
| I nuerifimilem,ueramue probabilitatem, 

I Qualiter induci deus ad quid tale uolendum 

i Yoffet.certus enim fum,quod lex Mercurialis 

' Tlurima natura contraria fit pofitura. 

H Oc unum uideo,quod cum deus, ut retro dixi,. 
Cceleftemmotumprouideritejfe flaturum. 
Et f ibi de folis mdiuiduisfpeciei 
Cura fit humana,uult forte uiam meditari. 

Qua pofimt homines in fine rejtirgere mundi. 

Quare uultkdiuiduumfpecialiter unum 
Ex alia,cuius uirtute refurgerepoflmt, 

! Inter eos fleri,quodnaturaUter ambas 
1 In fe naturas habeat, noftramqfuamq. 

Exunaq mori,rurfumq refurgerepoffit 
Omnes, pofl habitum per eum de morte triumphum». 
Hoc eflet certe dile&tomaxima.fed non 
Miror ,ftfummus ftt munerafumma daturus» 

Sed licet ifle foret homo uerus, non tamen ipfe . 
Hafci deberet,jicut Communiter illi 
> Hafcunturrfulfuntpondm purt.quia tantum t - 

I ^ • •o<£ 5 A ctd* 



/ 


VL&Vltiir NASONI* 

A c talem,per quem foret kcorruptio danda^ ' 
Ex incorrupta quo<$ nafci matre deceret. 

H aefunt quat cecinit Cumana M ufi fibylla 
Nuper Jit urbe faaa,quaft eunda fides oculata 
Vradocuiffet eam,uelinaurcfuafotmiffent, 

G Onfiteor $ dida fldesquamplurimap onet 
Qbuia natura .fed adhuc ibi cptaflto reflat 
bijficilis,dequd furgitdubitatiomaior» 
Namdepradidis quidamdhcerepropbetif, 
Quoddeusefl trinus,& nihilominus unusi 
Hoc autmtantum meus intclleflus abhorretf f 
Quod nec materiamfe u triere poffitad iflattu .., 
N oneptia non multum dejyderet,ut fciat huius 
Didiradicem,fi radix efl ibi. uerum. 

Semitanulla patetmihi,qua ueniaturadtpfattti * 
Nec tamenbocuerbumfoUdixercpropbeta t \ 
SedquidamdephiloJophif,quipauca loquuti 
Magna JubeffefvUuolueruntponderadidls. 

E quibus m medium uenlat famoftorunus, 

— Nqutt A rifloteies Gracorumpbilofophonm - 




Ret omnes funt tres^tumerus ternarius ut re 
Qi^ihetfxiftit^ecnesexttdximus iflum 
A nobis numtrum^edeumnatura docet nos, . 
Nam per eumhumermfmilesres dicimus omnes 
Iffe ereatmtyer eumquo$ nos adbibemus. 
Significare deumtfui quamuisflt deusMUt,. 
Efitamcn<xtrhus.fic dixitJiefciocuiu*. ... 

^ 't'» - ^ Digil D0&4 


L 


DE VETVLA LIB. Itl.’ 
DoBrina pracepta fequens, autnefciocuius 
Vbilofopbi zelans ucftigia ,flue propheta. . 
Dixit qucdtrmus, nec dixit quomodo, fotum 
Dixit quod fte efl. qui nunquam credulitati* 
Incejltjfeuia uifusfuit, ufus ubi<$ 4 
■A ut rationibui,aut cogentibus argumenti *• 

Hic autem nulla fultus ratione, uclut fi 
Texeret htftoriam, fotumficeRe canebat * 

Et qua fi per calamum plumbi fortajieloquutu* 
Spiritus cftpcr eum,uefattaip peStora uetbum 
Euomuere nouum, quod non conceperat ipfe, 

A cfi nec fuper boc omnino tacere uakret, 

Ntc quod dicebat,plene cognofcercpoffet* 

I H quo fle illo famofo deficiente; 

Nec confundorcgo,mihtfi perfcdbdeflt 

Ad cogitofcendu quadam, quibus mflrior fum: 

Nilq; uerccundot,centrante,uera fateri, . 
pefe&iuus triboc meus mteUcdus,abundet 
In multis alijt. nec enim myfleriatanta : • 

Verutafuntnobisiquia qua proportio lucie 
Solis ad cbtufos oculos ueffertillonis. 

Hac & ad ingenium ncflrum buiusmatcriei. 

Nec puto po$e capi,nifipofiquam uencrit ttie 
De calo,cceU plene fecreta reuoluens. 

Tunc etenim credam ,fl tantum dixerit ipfe, 

Et quia di£turum dicunt,etiam modo credo. 

Ipfum uetiturum iam diligo, iamq paratus 
fttdercdoflrma, qu^mdixerit effe fequendamJ 

Digitized by Culto* 


P.'OVIDII NASONIS 
Cultorem^ fuum me repromitto futurum. 

Dum tamen ipfe trahat.quia ftnontraxcritjipft 
Nemoplacerepotcft,&ad ipfurn nemo uenire ,• 

D Ofluw tn efi,qua nosueniamus adipfumi 
Monfirabitque uiam. quia perquamuene* 
.ritadnos, 

lUa tenenda uia efi, iUae nos ire nccefie. 

Et iampraceffit de quadam ulrgine,perquam 
In mundum ueniet.nobit erit b*c adeunda. 


Hancmcdiatrkemdabtt humano generi, rex 
Eargitor ueni<£,noftr*q falutk amator. 


O Virgo fcelix, S uirgo figniflcata 

Perftellat,ubi fpica nitet, qs detmibitantS 
Viuere, $ pojlim laudum fore praeco tuam £ 
Uamnifi tuperfcdaforespm eligeret te 


H k deus omnipotens, ut carnem fumer et ex te 
Vnirety fibi,nifi dtgnafms.etiam, quod 
Vilius illetuus pofiquamfurrexerit,&dc 
Morte triumpbarit, te uellet honorificate. 


Te fuperexaltans, ccdosfy locans fuper omnes, 
Etftbl concathedrans. ubi nan$ locaueritiUam 
E le&am camis partem* quamfumpjerlt exte, 

Et carnemdequa fueritfuafumpta, locabit. 

Vas etenim non eji,quod poftquam portio cami* 
Vna tu* fuerit ,fic cum deitate leuata 
Reliquias alibi locet, ut fua diminuantur 
Munera circa te. dumquod bene cceperHjuc bt 
Parte tui , noninte totaprofequeretur. | 

‘ ; Digitized by Cod^e" m 


BE VETVLA LIB. III/. 
N<fl» contra&a nanus tantoefl kdign4 datore. 
Verfe&um perfeSta decent.abjit,quod apud quem 
Plena poteflas ejl, illi det dona recifa, 
Quamuult fublbnare creaturamfuper ornem. 
Sed nec ad id quod ftcpralata refurgqt, oportet 
E xpc&ate flatum motus,k fine dierum 
Quando refurre&urifunt generaliter omnes, 
Prafertim, cum fit illi camifpecialis 
Cauffa rejurgendi,qua materialiter illam 
Defe producet carnem , qua primo refurget. 
Vnderefurgendi uis propagabitur ad nos. 

Kcc fas efl etiam , quod eatenus in minus alto 
Si flaturfuus ordo gradu- quia quam deus ante 
Sacula,donandam tanto prauidit honore. 

N on opusefluteamuelit exaltare gradatlm, 
Sedflmul affumetjfmul&fibiconcatbedralit, 

I Uic e flo tui memorum memor,optima uirgo . 
lUic cum fueris, pro nobis trada trahendis, 

Pro nobts tenon pigeat fuadere, quodadfe 
Hos trahat is per te,qui perte uenerit ad nos'. 
Maxima quem per te dilexio traxerit adnos, 

A nobis ipjifit gloria laudis , ab ipfo 
Gratia fitnobis , & meta nefcia utta. 

FINIS. 


zed by CjOO^I^ 












Digitized by Google 







1 4" i' JMiufu 

\ • 






Q - * 5 


7.Y7-. 


’ * • ? *-? *i y t . i.+, . ;« ?. 
* i - * .. c i * '*•*; t w.c. >*- 


^ / 


v- r ■•. .' ^ * * '"’*• 


•a .a. "4 € t / ^/- ;-r ^ 


^ (T V f^ 1 '’ • ' / 




i 

t 


Digitized by G.oogle 















Digitized by Google 



Digitized by 


ogle 



Digitized by 


Google 



Digitized by Google
Internet Archive Audio

Featured

Top

Images

Featured

Top

Software

Featured

Top

Texts

Featured

Top

Video

Featured

Top

Mobile Apps

Browser Extensions

Archive-It Subscription

Save Page Now

Full text of "P. Ovidii Nasonis Pelignensis de vetula libri tres"

See other formats
